Еңбек пәнін оқытудағы негізгі мәселелер

«Еңбек (Технология)» пәнін оқыту оқушыларды практикалық дағдылармен және техникалық сауаттылықпен қамтамасыз ете отырып, білім беру процесінде маңызды рөл атқарады. Дегенмен, бұл тақырып оларды шешу үшін кешенді тәсілді қажет ететін бірқатар маңызды мәселелерге тап болады. Бұл мақалада технологияны оқытудағы негізгі қиындықтар егжей-тегжейлі қарастырылады және оларды жеңудің нақты жолдары ұсынылады.

Пәнді оқытудағы негізгі мәселенің бірі — заманауи жабдықтар мен материалдардың жетіспеушілігі. Мәселенің сипаттамасы: көптеген мектептерде заманауи технология сабақтарын өткізуге қажетті құрал-жабдықтар жоқ. Бұған негізгі құралдар (балғалар, аралар, бұрағыштар) және жоғары технологиялық құрылғылар (3D принтерлер, лазерлік кескіштер, робототехникалық жиынтықтар, сандық басқарылатын машиналар (CNC)) кіреді. Осыған байланысты оқушылар заманауи технологияларды игере алмайды және бүгінгі еңбек нарығының талаптарына сәйкес келетін практикалық дағдыларды ала алмайды.

Мәселенің ықтимал шешімдерін ұсынып көрейік. 1. Гранттар мен субсидиялар: мектептер материалдық-техникалық базаны жаңғыртуға қаржы беретін мемлекеттік және жеке гранттарға өтініш бере алады. Мысалы, Ресейде осындай тәжірибе бар. Білім және ғылым министрлігі оқу жағдайларын жақсартуға бағытталған түрлі гранттық бағдарламаларды ұсынады. 2. Бизнеспен серіктестік: жергілікті кәсіпорындармен және жоғары оқу орындарымен серіктестік құру қажетті жабдықтар мен материалдарды алуға көмектеседі. Мысалы, кәсіпорындар жабдықты қайырымдылық бағдарламалары арқылы немесе жарнамалық қызметтердің орнына ұсына алады. Сондай-ақ, мектептер жоғары оқу орындарымен бірлескен жобалар ұйымдастыра алады, онда жабдықтар оқу орындарымен қамтамасыз етіледі.

Тағы бір мәселе — оқу бағдарламалары мен әдістемелік материалдардың шектелуі болып отыр. Мәселенің сипаттамасына келсек, Еңбек (Технология) пәні бойынша оқу бағдарламалары ескірген және еңбек нарығының қазіргі тенденциялары мен талаптарына жауап бермейді. Әдістемелік материалдар жеткіліксіз пысықталған және қазіргі жағдайларға бейімделмеген болуы мүмкін.Бұл студенттердің еңбек нарығында сұранысқа ие қажетті білім мен дағдыларды ала алмауына әкеледі.

Енді осының ықтимал шешімдердерін айтайын. Бірінші шешімі — жаңа бағдарламаларды әзірлеу. Меніңше, ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін, сондай-ақ еңбек нарығының талаптарын ескеретін жаңа оқу бағдарламаларын жасап, оқу процесіне енгізу керек. Соның ішінде, робототехника, 3D басып шығару және басқа да бағыттар болғаны жөн.  Екінші шешімі — әдістемелік құралдар. Яғни, мұғалімдерге арналған заманауи әдістемелік құралдар мен ұсыныстарды әзірлеу және тарату керек. Бұған жобалық оқыту бойынша нұсқаулықтар жасау, сабақ сценарийлерін әзірлеу, тәжірибе алмасу үшін семинарлар мен вебинарлар өткізу кіруі мүмкін. Бұл үдерісте педагогикалық жоғары оқу орындары мен біліктілікті арттыру институттары шешуші рөл атқара алады. Үшінші шешімі – цифрлық ресурстар. Онлайн курстар, бейне дәрістер және интерактивті оқу материалдары сияқты цифрлық білім беру ресурстарын белсенді пайдалану сабақтарды әртүрлі және қызықты етуге көмектеседі. 3D модельдеу үшін Tinkercad немесе бағдарламалау үшін Scratch сияқты арнайы білім беру платформаларын пайдалануға болады.

Бұл пәнді оқытудағы тағы бір қиындық — қауіпсіздік мәселелері.  Мәселен, құрал-жабдықтармен жұмыс істеу қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтауды талап етеді. Оқушылардың жеткіліксіз дайындығы және тиісті бақылаудың болмауы жарақатқа әкелуі мүмкін. Ықтимал оқиғалардың алдын алу және қауіпсіз оқу жағдайларын жасау үшін оқу процесінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету маңызды. Мұның мынадай ықтимал шешімдерін ұсынамын: 1. Брифингтер мен тренингтер: оқушыларға қауіпсіздік техникасы және практикалық тренингтер бойынша тұрақты брифингтер өткізу. Бұл әр оқу жылының басында немесе жаңа жобаны бастамас бұрын өткізілетін міндетті қауіпсіздік курстарын қамтуы мүмкін. Оқушылардың қауіпсіздік ережелерін сақтаудың маңыздылығын түсінуі және құралдар мен жабдықты қалай дұрыс пайдалану керектігін білуі маңызды. 2. Шеберхана жабдықтары: оқу шеберханаларын қорғаныс көзілдірігі, қолғап, желдету және бақылау жүйелері сияқты қажетті қорғаныс және бақылау құралдарымен жабдықтау. Жабдықтың күйін үнемі тексеріп отыру және оның жарамдылығын қамтамасыз ету маңызды. Сондай-ақ, оқушылардың құралдармен жұмыс істеу кезінде қорғаныс құралдарын қолдануын қамтамасыз ету қажет. 3. Бақылау және қолдау: мұғалімнің тұрақты бақылауы және оқу шеберханаларында тәуекелдерді бақылау және басқару жүйесін құру. Бұл қауіпсіздік ережелерін бақылау үшін тексеру парақтарын пайдалануды, сондай-ақ жабдықтар мен құралдарды үнемі қайта қарауды қамтуы мүмкін. Мұғалім оқушылардың жұмыс процесін үнемі бақылап отыруы керек және қажет болған жағдайда уақытында араласуы керек.

Енді жоғарыда жазылған мәселелерді қорытындылайық. Еңбек (Технология) пәнін оқытудың өзекті мәселелерін шешу кешенді тәсілді және барлық мүдделі тараптардың: мұғалімдердің, мектеп әкімшілігінің, ата-аналардың, жергілікті қауымдастықтар мен билік органдарының белсенді қатысуын талап етеді. Педагогтардың үздіксіз кәсіби дамуы үшін жағдай жасау, мектептерді заманауи жабдықтармен және әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету, сондай-ақ оқушылардың технологияларды оқуға деген қызығушылығы мен уәждемесін қалыптастыру маңызды. Тек осы жағдайда ғана жоғары нәтижелерге қол жеткізуге және жаңа ұрпақты тез өзгеретін әлем жағдайында табысты кәсіби қызметке дайындауға болады.

КУРАЛОВ Азамат Куралович,

Қарағанды қаласындағы «Әлімхан Ермеков атындағы

мектеп-лицейдің» көркем еңбек мұғалімі.