Eliminate Clutter

We live in an era of too much.The cost of goods has decreased rapidly over the last few decades and we now possess a lot of everything. Own fewer clothes, shoes, cooking materials, bedding sheets, and towels. Give away or throw directly in the trash to create white space in your life.

But decluttering your life is more than just getting rid of materialistic possessions: it’s about focusing on less goals (one is enough), eliminating items from your to-do list, consuming less social media, cancelling the gym membership you never use, bailing on time-consuming meetings and pointless arguments, keeping your desk clean at the end of the day, and single-tasking.Use the 80/20 rule to find the truly important things in your life. Focus on the 20% of things that bring you 80% of the results. This will help you stop sweating the small stuff and focus on the bigger picture instead.

Develop a Growth Mindset

A person with a growth mindset views challenges as opportunities. Growth comes from taking on difficult challenges and figuring out how to overcome them. You look at failures and struggles as progress and getting closer to the solution. In Elon Musk’s words: “You should take the approach that you’re wrong. Your goal is to be less wrong.” You value the process over the result.You know you can learn anything if you put enough effort into it. And if you fail, you approach the problem from a different angle until you find a solution that works. You iterate until you get it right.Expand your knowledge by reading books, taking online courses, watching documentaries, reading about your industry, and learning from other people. To consolidate what you learned, teach the concepts to other people using the Feynman Technique.Developing a growth-oriented mindset brings progress to both your personal and professional life. Even small gains each day compound over time: a 1% gain per day adds up to almost 38x increase over a year.

 

 

Journaling

Journaling is the most effective way to understand your past, present, and future. Writing your thoughts down every day helps you sort your mental clutter, be clearer on your ambitions and goals, consolidates what you learn, increases your gratitude, and improves insight and understanding of your life. A journal records your entire life history that you can look back on and see how much you’ve grown.To get started, start simple: write one thing you accomplished, one thing you are grateful for, and one thing you are struggling with. Once you have developed the habit of writing daily, you can expand on your template by adding other things you find relevant, like progress on big goals and steps you are taking to accomplish them.To make journaling one of your good daily habits, make it a part of your nigh-time routine. Write down your thoughts on a notebook before going to bed and let your brain process the information during sleep.

Materials are edited by T. Ibragimova

На сегодняшний день в мире много экологических проблем, которые образовались от ежедневного использования пластика. Мало кто озадачен тем, куда пропадают отходы после употребления. Они никуда не пропадают, а собираются в больших количествах и загрязняют окружающую среду. Наш проект заключается в том, чтобы решить проблему загрязнения, точнее загрязнения пластиком. Каждый день по всему миру используется немало пластиковых пакетов и других изделий, из-за которых погибают миллионы млекопитающих и жителей океанов. Мы хотим призвать людей к тому, чтобы они понимали, насколько большой ущерб наносит пластик, используемый в нашем быте. Для начала мы провели образовательные лекции для учеников с 1 по 11 класс, разделив их по возрастным категориям. Чтобы проект не оставался лишь в пределах нашей школы, мы приглашали представителей других школ и передавали эстафеты им. Также мы пригласили людей из местного акимата и попросили поставить по 3 мусорных бака для  переработки в общественных местах.

Обычно, когда мусор собирается, его отвозят на мусорную свалку, где выброшенный пластик начинает выделять вредные вещества и медленно разлагается. Лучший способ устранить эту проблему – переработка. Поэтому мы решили ввести систему разбора отходов в нашей школе, чтобы далее сдавать на переработку. Помимо этого, при помощи наших школьных технологов, на дополнительных школьных кружках мы шьем эко сумки. Это отличная и полезная альтернатива одноразовым пакетам.

Наш руководитель Кусбатырова Айман Амангельдиевна, учитель английского языка и магистр педагогических наук посетила Англию, где впервые увидела в общественных местах 3 мусорных урны. Первая мысль, которая у нее возникла: «Почему в нашей стране такого нет?» Далее она предложила нам эту тему. Сами мы не были заинтересованы, но изучая это, мы кардинально поменяли наш взгляд на этот мир, что и повлияло на все наши будущие действия.

 

Аманжол Аяулым

Жарылкасинова Азиза

ученицы Каргалинской

специализированной гимназии №2

для одаренных детей

с обучением на трех языках

Жамбылского района

Алматинской области

Пражский град

Пражский град – одна из главных достопримечательностей столицы, символ страны, самый большой замок в Чехии. Основан он был первым из Пржемысловичей, князем всех чехов, Борживоем в IX веке. Раскинулся Град на вершине холма на левом берегу Влтавы. С разных времён на его территории сохранилось несколько дворцов и храмов (здесь находится знаменитый Собор святого Вита), построек, выполненных в различных архитектурных стилях. Сегодня Пражский град – это резиденция президента ЧР. У парадных ворот стоит почётный караул Стражей Града.

 

Карлов мост

            Карлов мост – произведение средневекового зодчества. Первый камень в основании строения 9 июля 1357 года собственноручно заложил Карл IV. Но название “Карлов” мост получил только в 1870 году. Это не первый мост через Влтаву, предыдущие были снесены наводнением. Сегодня Карлов мост – излюбленное место гостей Праги. Жители Праги и все гости любят это место: часто любуются его средневековыми мостовыми башнями и скульптурами, которых 30.

 

Староместская площадь

            Староместская площадь – сердце Старого города. Здесь установлен памятник национальному герою Чехии Яну Гусу. Вокруг площади находятся исторические здания. Известные из них: собор св. НиколаяТынский храмдворец Кински и Ратуша с астрономическими часами – Пражский Орлой. Каждый час под часами собираются толпы туристов, «вооруженных» фото- и киноаппаратами. На Староместской площади всегда оживленно: играют музыканты, выступают артисты, стоят в ожидании конные экипажи, туристы сидят в многочисленных кафе. Здесь проходят праздники, ярмарки, народные гулянья.

 

Собор Святого Вита

            Собор Святого Вита – жемчужина Пражского Града, святое место для чехов. Его величественные шпили взметнулись к небу, прекрасные готические фасады украсило кружево каменной резьбы. В Соборе до 1836 года короновались чешские короли. На этом месте в IX веке стояла ротонда св. Вита, позже романская базилика, а сегодня находится кафедральный собор. В часовне св. Вацлава покоится тело правителя и защитника страны, а наверху хранятся коронационные драгоценности.

 

Вацлавская площадь

            Вацлавская площадь скорее похожа на широкий бульвар. Это сердце Праги. Куда не пойдешь, все равно окажешься здесь. Когда-то это был конный рынок. А теперь на площади работают магазины и рестораны, люди спешат по своим делам, жизнь кипит даже ночью. В начале площади стоит конный памятник святому Вацлаву, под «хвостом» назначают свидания и встречи пражане, туристы собираются на экскурсии. На Вацлаваке кипит общественная жизнь, народ приходит сюда по любому поводу и без повода.

 

Танцующий дом

            Танцующий дом – одна из «свежих» достопримечательностей Праги (1996 г.), уникальное по своему дизайну и архитектуре здание в духе деконструктивизма. Дом состоит из двух цилиндрических башен: прямой и изогнутой, которые символизируют легендарный бродвейский танцевальный дуэт Джинджер Робертс и Фреда Астера.  Строительство объекта вызвало бурные споры между архитекторами, критиками и горожанами. Однако дом стал одной из известных достопримечательностей столицы. Недавно сменились владельцы, и его стали называть как и прежде – Дом  «Джинджер и Фреда».

 

По материалам сайта pragagid.ru

 

С самого детства я пыталась найти себе занятие по душе. С возрастом интересы менялись. Сейчас я все чаще задумываюсь о том, кем бы я хотела стать.  Я решила стать  педагогом. И мне кажется, я окончательно определилась с выбором будущей профессии. В будущем я хочу стать учителем начальных классов.

Школьный учитель – это  одна из важнейших профессий. Она продолжает формировать личность ребёнка, даёт более углублённые знания, которые помогут ему уже во взрослой жизни. В школе изучают такие предметы, как русский язык и литературу, математику, иностранные языки, химию, физику и многие другие, не менее важные и полезные.

Есть разные педагоги, но я бы хотела стать учителем начальных классов. Сейчас я учусь в 11 классе, для меня это выпускной класс.

Быть учителем не так легко, как может показаться на первый взгляд, но мне кажется, что любовь к детям и знания, полученные на педагогическом факультете помогут стать мне хорошим учителем. Я считаю, что учитель начальных классов должен быть всесторонне развит и обладать такими качествами как доброта, любовь к детям, справедливость, отзывчивость. Учитель должен подавать пример своим ученикам во всем, обладать высокими профессиональными качествами. Ведь учитель начальных классов должен научить ребят не только читать и писать, но и рисовать, петь, знать и любить природу, любить Родину.

На данный момент я прилагаю много усилий, чтобы достойно закончить этот учебный год и осуществить свою мечту – поступить в вуз.

 

Шымыр Алуа

Ученица 11″А» класса

Ауэзовского района, г. Алматы

 

Сара Тастанбекқызы туралы сырларды  музейдегі деректерден оқимыз

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты жолдауында 2019 жылды жастар жылы деп жариялау негізінде
Ақын Сараның мемориалды музейінде мектеп оқушылары, колледж студенттеріне арнайы «Жас экскурсия жүргізуші» атты үйірме 2019 жылдың қаңтар айынан жұмысын бастады.

 

Ұлы Жібек – Алматы облысының барлық аудандарының үстін басып өтеді. Бүгінде, жолдар тарамдалып аудан орталығы, ауыл-ауылды біріктірген. Жол бойындағы ауылдардың әрқайсысының өз тарихы бар.
Шығыстағы «Қорғас» кеден бекетінен Алматыға қарай шыққандар, Панфилов ауданының орталығы – Жаркентке тоқтайды. Қала дегенде, адамдар ең алдымен шегесіз салынған «Жаркент» мешітінің құрылысын тамашалайды. ХІХ ғасырға жататын сәулет өнері ескерткіші. Кешен құрылысы екі кезеңмен жүргізілді, 1-ші кезең 1892 жылдан 1895 жылдарды қамтиды. Қақпаларын бұқар Зәйнутдин Әмір Темір заманына сәйкестендіріп салған. Кешен қаланың орталық бөлігінде орналасқан. Көлемі 1,12 га жерді алып жатыр. Кешеннің сәулеттік-жоспар шешімі Шығыс Түркістан мұсылмандарының мәдени құрылысына тән келетін мешіттің түріне жатады. Адамдар одан шығып, жеті ғасырдан бері тамырын тереңге жайған Әулиеағашқа келеді.


Жібек жолы Көктал ауылына келгенде екіге бөлінеді. Бірі – Шонжы арқылы Алматыға тартады. Байсейіт батыр ауылы бірнеше ауылдан кейін Есік қаласын басып өтеді. Оқырмандарымыз «Алтын адамның» Есік қорғанында табылғанын жақсы білетіндігінде сөз жоқ.
Екіншісі «Қоңырөлең», «Басши» ауылдары арқылы Сарыөзекке, одан асып Талдықорғанға тоқтайды. Саяхатқа шыққандар облыс орталығында бір демалып, Ақсу ауданына қарай қайтадан шығысты бетке алады. Биыл туғанына 125 жыл толған Ілияс Жансүгіровтың туған ауылына бастайтын жолдың аяғы Алакөл ауданына жеткізеді. Ауданның орталығынан жаз айларында демалушылар Алакөлге барады.
Ақсу ауданы, жазушы Ілияс туралы айтқанымызда, айтыстың ақ берені Сара Тастанбекқызының есімі көпшіліктің ойына оралуы мүмкін. Көп жағдайда, ақын Сараның ауылы – Қапал екені екінің бірінің есіне түсе қоймасы анық. Өткен жылы облыс көлемінде Сараның 165 жылдық тойы тойланып, Талдықорған қаласындағы ескерткіші жаңартылды. Ақын Сара ауылындағы кесенесі жаңа сипатқа ие болды.

 

Журнал редакциясы Ақын Сараның мемориалды музейінің меңгерушісі ӘЛІМБАЕВА Айгүлмен әңгімелескен еді.

Қазақ халқының ардақты қыздарының бірегейі

— Ақын Сараның мемориалды музейі табиғат қазынасына бай, тарихы терең қасиетті Қапал жерінде орналасқан. ХІХ ғасырдың екінші жартысында лазарет болған бұл ғимаратта Қапал уезінің дәрігері генерал И.Соболевский тұрған. 1864-1865 жылдары Қапал өлкесін екі-үш мәрте басып өткен ұлы ғалым Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов лазаретте ем алған. Сонымен қатар Қапалдағы қасиетті «Тамшыбұлақтың суын ішіп, көне көз қариялардан мынандай аңыз жазып алған екен: «Күн сәулесіне құбылған Тамшыбұлақтың тамшылары бірін — бірі сүйген, бірақ қосыла алмай қалған сұлтанның қызы мен шопанның ұлының көз жасы екен». Бұл шипалы бұлақтың суын көне заманнан бері жергілікті халық әртүрлі ауруларды, яғни көз, асқазан, буын, бүйрек ауруларын емдеуге қолданған екен.
Кейіннен лазарет болған ғимаратқа қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп, 1993 жылы Ақын Сараның мемориалды музейі орналастырылды. Алғашқы музей директоры болып Марат Алыбаев тағайындалған. 2011- жылдан бері музейі «М.Тынышпаев атындағы Алматы облыстық тарихи-өлкетану музейі» МКҚК-ның филиалы болып табылады. «Сараның балалық шағы», «Сараның өскен ортасы», «Сараның шығармашылығы» және «Ақын Сараның ізбасарлары» залдары бар.
«САРАНЫҢ БАЛАЛЫҚ ШАҒЫ» деп аталатын бірінші бөлімде музейдің ең құнды жәдігерлері болып саналатын, ақынның өз қолымен ұстаған заттары: іс-тігетін машинкасы, қайшысы және домбырасы қойылған. Сонымен қатар, Сараның бала кезінде киген киімінің үлгісі мен зергерлік бұйымдар: білезік, сырға, сақина алқа, шашбау, тана түймелер, әйелдер мен ер адамдардың күміспен әшекейленген белдіктерін, сол заманда қолданылған ыдыстар, т.б. жәдігерлерді тамашалауға болады.

 

«САРАНЫҢ ӨСКЕН ОРТАСЫ» атты екінші бөлімнен Сара заманында өмір сүрген, оны қоршаған ортасы, яғни Тәнеке батыр, Маман Тұрысбек, Есімбек қажылардың бейнелерін көруге болады. Сонымен қатар, қобызшы Молықбай, қоғам қайраткері Барлыбек Сырттанов, этнограф, ғалым Шоқан Уәлиханов, Қосағашта туған ақын Толғанбай Мырзағұлұлының бейнелері суреттелген. Домбыраның құлақ күйін ағасы Сақаридан үйренген Сара Молықбайға еліктеп, сол кісінің қобызынан шыққан ән-күйлерді тартып, әуестенген.
«САРАНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ» бөлім экспозициясында ақынның тағдыры тап қылған қоғам-заман шындықтары негізінде жазылған өлеңдеріне, қазақ әдебиеті тарихында ерекше орын алатын, шоқтығы биік, ауыз әдебиетінің інжу-маржаны «Біржан-Сара» айтысына арналған. Сара Тастанбекқызының Біржан салмен айтысы ғасырдан ғасырға үзілмей жалғасып келе жатқан қазақтың айтыс өнерінің көркем үлгісі болып саналады. Сараның өміріне үлкен өзгеріс енгізіп, азаттық сыйлаған, «Жетісу бұлбұлы» деген атақ әкелген айтыс Ешкіөлмес тауының баурайында 1895 жылы болған.
«САРАНЫҢ ІЗБАСАРЛАРЫ» бөлімінде ақынның өнері мен өлең-жырларына тәнті болып өскен, жарқын жолын жалғастырған ақын ізбасарларының шығармалары мен жеке құжаттары қойылған. Олардың қатарында Ілияс Жансүгіров, Ғали Орманов, Қанипа Бұғыбаева, Серік Жанәбіл бар. Сондай-ақ, Сара ақынның Руқия қызынан тараған ұрпақтары жайлы мәліметтерді де осы бөлімнен көруге болады.

 

Ақын қыздың  шығармалары

 

Сараның шығармалары «Тордағы тоты» атты кітабында жарық көріп, көпшілік назарына паш етілді. “Тордағы тоты” жинағы ақынның “Тағдыр тәлкегі” атты көлемді туындысымен ашылады. Бұл – өзінің құрылысы мен мазмұн желісіне қарағанда дастан тәріздес оқиғалы шығарма. Әкесі өліп, жетім қалғаннан кейінгі өмір жолынан бастап-ақ өлеңмен шолып суреттейді. Ақындық шабыт пен терең толғамын танытар шығармаларға оның «Ашындым», «Арсалаң алдыңда», «Ортақ мұн», «Аққу», «Қарлығаш», «Торығам», «Шымылдық», «Қош бол, елім» атты арнау, толғауларын да жатқызу орынды.

 

Сараның «Жүрек» атты дастаны жергілікті халық аңыздарының негізінде жазылған. Лирикалық кейіпкер жалғыз өзі түн жамылып, Қапал тауының “Баянжүрек”, “Сайын бөлек”, “Қоңтәжішоқы” аталатын бөлек шоқылары мен жоталарына қаратып сыр шертеді.
Ақын өз заманының қылпернесін тап басып, әдеп-ғұрып, тұрмыс-салтын жан дүниесімен сезінген. Ақындық шабыт пен терең толғамын танытар «Көп сәлем Ыбекеме, дұғай, дұғай» атты өлеңі. Абайдың арнайы тапсыруымен Сараның жәй-күйін біле келуге Абайдың Алматыда қайтыс болған Әбдірахман деген баласының сүйегін алып, бара жатқан, Шәкәрім Құдайбердіұлы бастаған бір топ адам Сараның үйіне бір түнеп кетеді. Сонда Сара Абайдың сәлеміне «Көп сәлем Ыбекеме, дұғай, дұғай» атты өлеңін шығарады.
Сара Тастанбекқызы мәңгілік өшпес мұра қалдырған өнер иесі, қазақ халқының аса ірі ақыны, аяулы қызы. Сараның есімін дәріптеу мақсатында музей қызметкерлері аудан тұрғындарына, әсіресе мектеп оқушыларына, жастарға мұражайды барынша жақындатып, олардың таным әлемін кеңейтуғе зор үлес қосуда. Аудан мектептерінде кіші ғылыми академияда өтетін ғылыми жоба конкурсына, «Дарын» ғылыми жоба конкурсына қатысқан балаларға Қапал тарихы, Ақын Сараның шығармашылығы мен өмірі, музей тарихына байланысты дәрістер өткізіп, оқушылар мен студенттерге музей сағаттарын жүргізеді. Жас дарындарды анықтау, жастар арасында Сара Тастанбекқызының есімін кеңінен тарату, жас ұрпақты ұлтжандылыққа, елін, жерін құрметтеуге тәрбиелеу мақсатында жыл сайын оқушылардың арасында жазба ақындар мүшайрасы, дөңгелек үстел, қолөнер шеберлерімен кездесулер өткізілуде. Музейде әр түрлі тақырыптарға мағыналы көрмелер құрылады және жан – жаққа жылжымалы көрмелер қойылады.
Ақын Сараның мемориалды музейінің қызметкерлері бір жылға құрылған жоспар бойынша жұмыс жасап, қатысушылардың білім деңгейін арттыруда. Осы курсты меңгере отырып оқушы білімдерін жетілдіріп қана қоймай, қоғамда болып жатқан өзгерістер мен оқиғаларға баға бере алатын саяси сауатты, салауатты өмір салтын серік еткен, мәдениетті тұлға болып қалыптасады және де дүниені танып білуге деген құштарлығы, ынта-ықыласы артады.

Жазып алған: Ж.Кучукова

Әбу Насыр әл-Фараби:
«Келер күнге үмітпен жол ашамын»

 

Алдымызда келе жатқан 2020 жылы Шығыстың ұлы ғұламалары әл-Фараби бабамыздың туғанына – 1150 жыл, яғни ХІ ғасырдан асса, Абай Құнанбаевқа – 175 жыл. Елімізде қос тұлғаға арналған іс-шаралар басталып та кетті.
Солардың ішінде «Farabi shákirti» журналының редакциясы оқырмандары арасында шығармашылық бәйге ұйымдастырып отыр. Басылымның 7 және 8- нөмірлерінде Абай атамыздың 175 жылдығына арнап, «Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» атты тақырыпты өздеріңе ұсынды.
Қараша, желтоқсан айларындағы нөмірінде Әбу Насыр әл-Фарабидің «Келер күнге үмітпен жол ашамын» деп болашағы жастарға арнауын бәйгенің тақырыбы етіп, оқырманды бабамыздың мол мұраларын оқи отырып, ғибрат алсын деп шақырудамыз. Өйткені, фарабитанушы ғалым ағаларымыздың пікірінше, Фарабидің зерттелмеген философиялық ойлары аз емес. Оларды іздеп, тауып одан әрі жарыққа шығаруды енді сендердің үлестеріңе қалдырдық. Ғұламаның шығармалары шетелде танымал кітапханалардың қорында жатқаны белгілі.
әл-Фарабидің еңбектерін зерттеп, іздеп тауып, бізге ұсынған алғашқы ғалымдарымыз туралы да айта кетейік.
Ақжан Машанов, Қазақ ССР Ғылым академиясының мүше-корреспонденті, профессор.
Ағын Қасымжанов, философия ғылымының докторы, ҚР ҰҒА мүше-корреспонденті, профессор.
Әбсаттар қажы Дербісәлі, шығыстанушы. Қазақстан жоғары мектеп академиясының академигі. Философия ғылымдарының докторы, профессор.
Әбдімәлік Нысанбаев, ҚР ҰҒА академигі. Философия ғылымының докторы, профессор.
Болашақта сендер де елімізге танымал ағаларыңның жолын жалғастырып, фарабитанушы ғалым атанады деген сенімдеміз.
Басылымның 7 және 8 нөмірлерінде Фарабтан, қазіргі Отырар ауданы аумағында дүниеге келіп, ғылыми еңбектерімен шетелге танылған, ІХ-ХҮ-ғасырларда өмір сүрген ғалымдар туралы қысқаша мәліметтер жарияладық. Одан кейінгі ғасырларда өмір сүріп, бізге дейін жеткен шығыстық ойшылдарымыздың есімін, даналық сөздерін, ғибратын, тағлымға толы жазба дүниелерін бүгінгі оқырман еншісіне қалдырдық. Бабаларын ұлықтаған бүгінгі оқырмандарымыз болашақта есімімен таң қалдырсын деген ниеттеміз.

Редакциядан:
Ұлы ойшыл ғұламаларымызға арналған шығармашылық аламаны келесі 2020 жылдың қаңтар, ақпан айлары да жалғасады.

 

Бәйгенің сыйлықтары:

Бас бәйге – ноутбук
І орын – 2 ұялы телефон
ІІ орын – 3 планшет
ІІІ орын – 4 шаңсорғыш.
«Ынталандыру» сыйлығына – 50 орын.

 

Бәйгенің шарттары:

1. әл-Фараби бабамызға арналған шығармалар : эссе, өлең, шығарма жазу. Шығарма көлемі 4-5 бет.
2. Шығарма биылғы жылғы қыркүйектен басталып, келесі 2020 жылдың наурыз айына дейін жалғасады.
3. Бәйгеге қатысуға ниет білдірген балалар мен жасөспірімдер «Farabi shàkirti» журналына жазылып, шығармамен бірге түбіртектің көшірмесін жібереді. Осы орайда, ата-ана баласы бәйгеге қатысатын болса, журналға 12 айға толық жаздырып береді деген ойдамыз.
4. Шығарманы конвертпен «Қазпошта» АҚ-ның барлық бөлімшелері арқылы жолдауға болады.
5. Farabi shàkirti@mail.ru электронды поштасына сал.

Бәйгеге келген шығармаларды сараптайтын алқа құрылды.
Редакцияның мекенжайы, 2020 жылға жазылу бағалары журналдың 2- бетінде жазылған.
Ұйымдастыру алқасы

 

 

Қызылордалық оқырманымыз БЕРІК Алтынай бізбен хабарласқанда, қуаныштан жүрегі жарылардай күй кешті.

—Апай, мен қандай бақытты өренмін! Мендей ұлдар мен қыздар көп қой. Солардың басын қосып, шын талантты таңдаған конкурстар көп болсын,- деген Алтынайдың сөзінен көптен айтып жүретін армандарының бірі орындалған екен ғой дедік іштей.
—Алтынай асықпай айта ғойшы.
Алтынай телефонға ақпарат жіберетінін айтты.
Еліміздің Тұңғыш Президент қоры мен ҚР Мәдениет және спорт Министрлігінің қолдауымен Назарбаева Әлия Нұрсұлтанқызы құрылтайшылық ететін «Жандану әлемі» қоры биыл ұйымдастырып отырған «Бала дауысы — 2019» ІҮ маусымның қорытындысы жас орындаушылар байқауының Гала концертіне арнайы қонақ ретінде шақырылғанымен құттықтадық.
—Алтынай, «Бала дауысы» туралы пікіріңді күтеміз. Қысқаша ақпарат беру өзіңнен,- деп тапсырдық.

Ыстық ықылас пен жылы лебіз

Алматы қаласы, Республика сарайында өтетін ән байқауының аудан, облыста өткен сынағынан тас түйін мүдірмеген кішкентай болғанымен, өнері шарықтаған 17 ұлан ақтық сынға түсті.
Әлия Нұрсұлтанқызы Гала концертті тамашаласын деген ниетпен жер-жердегі шығармашылықпен айналысып жүрген балаларды да арнайы шақыртқан. Ата-анасымен келген өнерлі жасөспірімдер «Қазақстан» қонақ үйіне орналастық. Мен де әжем Шолпанмен бірге келдім. Менің нағыз қолдаушым – әжем!


Әлия Нұрсұлтанқызы байқаудың алдында мені жеке қабылдады. Дәл сол сәттегі ыстық ықыласты, жылы лебізін бір сөзбен айтып жеткізу әсте мүмкін емес. Жарыққа шығып, оқырманын тауып үлгерген «Ертегілер елінде» атты екі кітабымды сыйладым.
Ұлттық «Бала дауысы -2019» байқауында балалар әннің көркемдік жағы, талғамы, орындаушылық шеберлігіне қарай марапатталды. Әр баланың жанына сүйеу, рухына тіреу болатын осындай байқаулар,әрине қажет. Бір ауыз әнмен жүректі жібітіп, көңілді көтеріп құрбыларым ән шырқады. Үнемі ілгері жылжып, «Бала дауысы» төрінен тұрақты тұрақ тапқан балалар үшін қуаныштымын. Жылдан жылға балаларды қолдап, оларды биіктерге жетелейтін өрелі істер көп болуына тілектеспін.
Алматыны, асқақ Алатауды тамашалап, алған әсерімді ақ қағаз бетіне түсірмекке асықтым. Алматының символы – алқызыл, иісі аңқыған алмаларын алып, әжеммен туған жерім Қызылордаға тарттық.

Алтынай БЕРІК,
№267 орта мектептің 8- сынып оқушысы

 

Биыл міне, еліміз Тәуелсіздігіне 28 жыл толған мерекесін атап өтудеміз.
Елімізде өмір сүріп келе жатқан әрбір отбасы мен оның ұл-қыздары тәуелсіздігімізге қалай қол жеткізгенімізді тарихтан жақсы біледі.

Тәуелсіздік – бүгін қыр гүліндей жайқалып өсіп келе жатқан жастарымызды Мәңгілік елге апарар жолы. Тәуелсіздік – сонау ықылым заманнан бері атқа қонып, елі мен жерін жаудан қорғаған ер бабаларымыздың ерлігі. Тұмар ханымдай жанын шүберекке түйген һас батырлардың ұраны.
Біз тәрбиелеп, білім беріп келе жатқан шәкірттеріміздің әрқайсысы Тәуелсіздікке жетер жолда жанын пида етіп, туған жерді қорғап қалған бабаларымыздың рухы алдында әркез тағзым етіп, есімін жадына сақтайтыны сөзсіз.


Тәуелсіздігіміз – біздің арайлап атқан ақ таңымыз! Сәулесі күллі әлемге тарап, күлімдеген күніміз. Балаларымыздың риясыз пәк күлкісі. Білімді болуға ұмтылған оқушыларымыздың таңдаған мамандығы бойынша қалаған жоғары оқу орнының студенті атануы. Алған білімін одан әрі шыңдау үшін шет мемлкеттерде жалғастыруы.
Қазақстанда ғана емес, көптеген шетелде көк Туымыз көкке желбіреп, Елтаңбамыздың рух бергені. Әнұранымыздың әуелегені.
Тәуелсіздік – Ана тіліміз-дің қадір-қасиетінің артқаны. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті, Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың БҰҰ-ның биік мінберінде сөйлеген сөзі арқылы Тіліміздің құрметке бөленуі. Қазақстан Тәуелсіздігінің әлемдік деңгейде танылуы.
Тәуелсіздік мерекесімен еліміз халқын, оның кішкентай бөлшегін құрайтын балалар мен жасөспірімдерді шын жүректен құттықтаймын.
Ел тыныштығы ешқашан бұзылмасын деп тілеймін. Ұл-қыздарымыздың асқақ армандары орындалып, алдына қойған мақсатына жетсін. Жұдырықтай жүрегі иманға, мейірім-шапағатқа толсын. Ата-анасы мен ұстаздарының үмітін ақтап, ел ертеңі деген атқа лайық болып ержетсін. Жандүниесі ғибратқа, Отансүйгіштік, еңбекқорлық қасиеттерге көмкерілсін. Тұла бойы адами құндылықтар мен ізгіліктерге толы болсын!

Лайляш БАКИРОВА,
Алматы облысы, Жамбыл ауданы білім
бөлімінің басшысы

Ақын Ілияс Жансүгірұлының «Жұмбақ» кітабы хақында

Қазақтың дүлдүл ақыны, мемлекет және қоғам қайраткері Ілияс Жансүгірұлының 125 жылдық мерейтойы аясында Алматы облысы әкімі А. Баталовтың қолдауымен Қазақстан Халқы Ассамблеясының Алматы облыстық өкілдігі халықаралық «Ілияс ізімен…» ғылыми-танымдық экспедициясын ұйымдастырды. Ақын мұрасын іздеу, жинастыру барысымен Мәскеу, Петербор қалаларына бардық. 11 – 12 қыркүйек күндері Санкт-Петербор қаласындағы Ресей Ұлттық кітапханасының Халықтар әдебиеті бөлімінің сирек кітаптар қорымен жұмыс істеп, сөз зергерінің «Жұмбақ» деген кітабын таптық. Құлагер ақын 44 жылдық қысқа ғұмырында қырық кітап шығарып кеткенді. Сол қырық кітаптың оннан астамы елде жоқ, табылмаған кітаптар болатын. Міне, сондай көп күттірген, жоғалған қазына саналатын сағынтқан кітаптың бірін тауып, мәресәре болып отырмыз. Ендігі сөз – осы кітап турасында.

1930 жылы «Қазақстан» баспасынан ақын Ілияс Жансүгірұлының «Жұмбақ» деп аталатын балаларға арналған кітабы жарық көрген. Суретті шешуімен түрлі-түсті басылып шыққан бұл балалар кітабы «Казиздат» басқармасының арнайы тапсырысымен жазылғанын білетінбіз. Бірақ, кітаптың өзі қолымызға түспеген еді. 2018 жылдың сәуір-мамыр айында Алматыдағы ҚР Орталық Мемлекеттік архиві қорындағы Ілияс атамыздың жеке құжаттарымен танысқанымызда, Казиздаттың» хатын көргенбіз. 1928 жылы «Казиздаттың» меңгерушісі Ф. Оликов Ілиясқа хат жазған. Хатта: «Казиздат обращается к Вам с просьбой, не можете ли Вы написать детские книги – пьесы для детей младшего, среднего возраста и юношества из казахской жизни, особенно из эпизодов пастушеской жизни (эксплуатация байством детского труда), школьной жизни, из эпизодов гражданской войны и т.д. Если Вы изъявите свое согласие, не откажитесь ответить, чтобы мы могли заключить с Вами договор» деп ақынға ұсыныс білдіріпті (ҚР ОМА, қор – 1368, тізім – 3, іс – 66). Бұған дейін де балалар әдебиетінің қалыптасуы мен өркендеуіне үлес қосып, «Сыйлық» (1928), «Балаларға тарту» (1928) кітаптарын шығарған, кенже қалған саланың болашағына алаңдап мәселе көтерген ақын бұл ұсынысты бірден қабылдап, «Жұмбақ» деген кітабын жазыпты. «Жұмбақтан» соң ақынның «Одақ», «Шәркей», «Малта», «Мектеп», «Маяк» сияқты балаларға арналған кітаптары бірінен соң бірі басылып, оқушы қолына жеткен.
Қолымызға түскен «Жұмбақ» кітабы үш бөлімнен бас құраған екен. «Үй сайманы» деп аталған бірінші бөлімде бесік, жастық, киіз үй, киіз үй жабдықтары, ине, жіп пен оймақ, қазан т.с.с. туралы жұмбақтар бар. Мәселен, «Бесік» туралы жұмбақ:

Дүниеде күйме көрдім төрт аяқты,
Дөңгелек екі басы ай сияқты.
Төрт есік, мәткесі бар, уығы жоқ,
Үзік жоқ, туырлық жоқ, түндігі жоқ,
Құс төсек, мамық жастық біреу жатыр
Көңілі уайымсыз жай сияқты.
Ал «Жастық» деген жұмбақтың мазмұны төмендегідей:
Аяғы жоқ,
Қолы жоқ,
Көйлегі көк,
Қарны тоқ.

Әр жұмбақтың мәтіні берілген тұста жауабы суретпен бейнеленген. Ақын жұмбақты жасыру үшін балаға ұлттық таным тұрғысынан жол көрсетеді. Бұл жұмбақтар 5 – 7 жастағы балалар үшін арнайы жазылған. Ең алдымен балаға өзінің күнделікті көрген, білген, ұстаған нәрселері туралы жазып, оның санасына ұлт, ұлттық құндылық туралы ұғымдарды сіңірген. Бір қызығы – Ілияс жазған жұмбақтардың бәрі поэтикалық көркемдеу, суретті бейнелеу арқылы шебер жасалған. Мысалы, жауабы «Киіз үй» болатын суретті жұмбақта ақын:

Алыста бір қара тұр көресің бе?
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Сүйегі ішіндегі бақша-бақша,
Бар екен жалғыз көзі денесінде.

Елдос Тоқтарбай, жас ғалым, Мұратбек Иманғазинов, филология ғылымдарының докторы, профессор. І. Жансүгіров атындағы Жетісу Мемлекеттің Университеті. Гүлжан Тұрсынқызы, жазушы. Алматы облыстық «Жетісу» газетінің тілшісі. Салтанат Төлеуова, Талдықорған қаласындағы І. Жансүгіров музейінің аға ғылыми қызметкері

Қараңызшы, қандай әсерлі, тосын әрі қызық ой. Ал, «Керегі» туралы былай деген: «Жетпіс кемпір жер тістеп тұр». Қарап тұрсаңыз, әрбір жұмбақ ұлттық таным тұрғысынан алыстамаған. «Кемпір», «жер», «көз» дегендей сөздердің бәрі әр қазақ баласына таныс ұғымдар. «Ине», «Оймақ» туралы жұмбақтардағы ой былай өрбіген:

Бір шұқырда
Мың шұқыр.
немесе:
Дүниеде бір шебер құрт,
Сүйреткені жіп.

Осы күндері біз қолданып жүрген «Қара сиырым қарап тұр, қызыл сиырым жалап тұр», «Тептім терекке, шықтым биікке», «Айдалада ақ отау, аузы-мұрны жоқ отау», “Көруге көркем,ұстауға қорқам. Жалт-жұлт етеді, жалмап кетеді», «Үш қазық, екі желі, тоғыз ноқта, сөйлейді шежіредей адам соқса»” деген сықылды тағы басқа жұмбақтардың авторы осы – Ілияс екен.
«Жаратылыс құбылысы» деп аталатын екінші бөлімде су, сиыр, қой, ешкі, бұзау, лақ, түйе, өрмекші, құмырсқа, тышқан, жылан т.с.с. жәндіктер мен жануарлар туралы жұмбақтар берілген. ХХ ғасырдың басындағы балалар алты жасында мектепке барып, бірден әріп танып кетпегені белгілі. Оқу-білімнің ауылы алыста болған соң, сол заманның ұрпақтары тек мұсылманша
сауат танып, иман, дін қағидаларын меңгерген. Бастапқыда Ілиястың өзі де солай білім алды. Тек 1910 – 1911 жылдары Қарағаш қаласындағы Маман, Тұрысбек балалары ашқан «Мамания» мектебінде оқып, Орынбор, Қазан, Уфа, Ыстамбұл, Каир оқу орындарын тәмамдап келген ағартушылардың тәлімін көріп, өркениетті елдердің классикалық білім беру бағдарламасы бойынша дүние ілімін игерген. Ұлттық уызды баланың бойына сіңіру үшін ақын шығармашылығын халық қазынасы – фольклор, қазақтың бай ауыз әдебиетінің үлгілерімен жанастырып, ұштастырған. Оның әрбір жұмбағынан халық дәстүрі мен тіршілігінің
көрінісін көруге болады. Мысалы, «Құмырсқа» туралы жұмбағында:

Белең-белең-белең ат,
Белі қайқы күрең ат.
Таудан тастан таймаған,
Талай тисе өлмес ат,

– деп жазады. Құмырсқаның күштілігі мен мықтылығын атқа балап тұр. Ілияс жазған өлеңді жұмбақтар көлемі жағынан шағын әрі жинақы, ырғақтық-ұйқастық құрылымы сан алуан. Жұп-жұмыр, шымыр әрі аз сөзбен көп нәрсені білдіруге бейім. Образбен өрілген, метафоралық тәсілмен бейнеленген. Ақын шығарған жұмбақтардың мәні сол – халықтың тұрмысы мен салты, табиғат құбылыстары мен шаруашылыққа қатысты заттар арқылы қоғамдық лексиканы байытқаны. Ақынның жұмбақтары оқушысының тұспалдап айтылған сипаттаманы ойша елестетуге, кескіндеуге және сыңар бейнені зерделеуге көп мүмкіндік береді. Қысқаша айтқанда, баланың логикалық ойлау қабілетін арттырады. Мәселен, «Ешкі» туралы жұмбақта:

Сақалы бар,
Ақылы жоқ,

– деп ой жасырады. Осы жұмбақтың композициялық құрылымы да қызық. Сол замандағы балалар жан-жануар мен табиғат әлемінен басқа не көрді? Не ғылым, не техника, не
прогресс дамыған, қараңғылық бұлты торлаған сауатсыздық жай-лаған заман болатын. Табиғатты, қоршаған ортаны көріп өскен баланың мына жұмбақты бірден табатыны сол. Айтылған әрбір ойда нәрсенің түр-түсі, қимылы, көлемі сияқты сипаттамалары бар. Осы бөлімдегі «Аласа ғана бойы бар, айналдыра киген тоны бар», «Төсек астында төрт бауырсақ», «Жол үстінде үйлі қайыс» немесе «Ши түбінде майлы қайыс» деген сияқты т.с.с. жұмбақтар бізге бала күннен таныс, әбден жұрт санасына орныққан жасырын сөздер еді ғой. Демек, Ілиястың өзі өлсе де, сөзі өлмеді деген осы. Ілияс Жансүгірұлы 1937 жылдың қанды қырғынына іліккенде, Қазақстанда оның барлық әдеби-ғылыми мұрасы түгелімен өртеліп, газет-журналға шыққандары қиылып кеткен. Репрессиядан жеті жыл бұрын ерте шыққан және бес мың дана таралыммен тараған бұл кітап қолдан-қолға өткен, жұрт ынтығып оқыған. Сол құмарлана, қызыға оқыған аталарымыздың айтқан әңгімелері арқылы ұрпақтан ұрпаққа жетіп, ауыздан-ауызға тарап, халықтың мұрасына
айналып кеткен. «Халық жауы» атанып, аталып кеткен ақынның бүкіл сөз мәйегі, ой жаңалығы авторлығынан айырылып, фольклорлық сипат алып, әлеумет қолданысына енген.

Үшінші бөлім “Құрал-сайман” деп аталыпты. Бұл бөлімге арба, таразы, сағат, есепшот, электр жарығы, өңгелек, балта, балға деген сияқты тұрмыс-тіршілікке қатысты заттар туралы жұмбақтар кірген. «Таразы» туралы жұмбақты өрнекке алайық:

Бар екен бір патша қалмақ бетті,
Көріпті қатын алмай қырық перзентті.
Бар екен немересі тоқсан алты,
Қақ жарған қара қылды әділетті.

я болмаса «Арба» туралы жұмбақты көрейік:
Ізі бар адымы жоқ аяғының,
Тимейді ұшы жерге таяғының.
Хайуанға екі аяғын арта салып,
Салады әуезіне баяғының.

Табиғатында Ілекең жан-жақты талант, әмбебап дарын. Оның балаларға арнап шығарған кітаптарының қай-қайсысы болмасын тілі жатық, жеңіл һәм мазмұнды жазылған ұлттық болмысы басым құнарлы туындылар. Ақын балалардың жан дүниесін, болмысын, мінезін, психологиясын терең зерттегені анық байқалады. Педагог, ағартушы өзінің балалар әдебиетіне қатысты түйткілді мақалаларында бүлдіршіндердің азамат болып өсуі үшін оның бойына отбасында да, мектепте де ұлттық тәлім-тәрбиені сіңіру керектігін жазып кеткен. Содан бері ғасырға жуық уақыт өтсе де Ілияс көтерген мәселе әлі маңызды, өзекті болып отыр.

Экспедиция барысында Ресейдің кітапханалары мен архивтерінен табылған кітаптар, құжаттар бүгінгі әліпбиімізге аударылып, алдағы уақытта жеке кітап ретінде басылып, оқырманға жол тартатын болады. Ал, түпнұсқаларының электронды нұсқаларын Қазақ Ұлттық электронды кітапханасының қорына орналастыратын боламыз. Кез келген оқырманның емін-еркін оқуына ыңғайлы, қолжетімді болсын әрі төл тарихымыздың қайнар бұлақтарымен таныса жүрсін деген ниет.

Асылында, Ілияс Жансүгірұлы қазақтың бүкіл тарихын, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, мінез-құлқын жан-жақты жырлап өткен ақын, жазушы, журналист, сатирик, әдебиетші, халық мұрасын
зерттеуші-фольклорист, этнограф, драматург, сыншы, аудармашы, сан қырлы санаткер. Біртуар дегдардың мұрасын толық тануға, зерттеуге мүмкіндік берген осындай ғылыми экспедициялар жиі-жиі ұйымдастырылса, алыс-жақын шетелде қалған төл тарихымызға тиесілі құжаттар мен кітаптар, жазбалар табылып, рухани әлеміміз дами түсер еді, толыға түсер еді. Әрине, тек Ілияс емес, сол сталиндік қуғын-сүргіннің тақсіретін тартқан, советтік идеологияның кесірін көрген барлық қазақ азаматтарын ақтауға, насихаттауға міндеттіміз.

Сөз жоқ, бұл жұмбақтардың бәрі – балалардың тіліне жеңіл, жаттауына оңай шығармалар. Ақиқатында, осы «Жұмбақ» кітабы – сол замандағы қазақ қоғамының, жасөспірімдер мен балалардың рухани қажеттілігін өтеген, дүниетанымдық көзқарастарын кеңейткен, олардың ойлау, зерделеу қабілет-қасиеттерін дамытқан бірден-бір жетекші тәрбие құралы болған.

Елдос ТОҚТАРБАЙ,
«Ілияс ізімен…» экспедициясының мүшесі,
Астана

Part II

WEAR NOISE CANCELLING HEADPHONES

Whether you like to study with music or not, noise-canceling headphones are one investment
you should consider making! Noise-canceling headphones work to block out the sounds around
you. Simply turning on the noise-canceling function will block the world around you so you can focus
on your studies. You can use these without playing music so you get complete silence, or put on a bit of peaceful music in the background, which will be all you come to hear. Plus these are great to have around even if you don’t have any studying that needs to get done!

MAKE SURE TO REWARD YOURSELF

Too often, students get it in their head that studying non-stop is the best way to memorize and understand the material. But they couldn’t be more wrong! It’s necessary to take proper breaks and
reward yourself in between studying to make sure you’re not getting overwhelmed. If you study constantly with no pause, then you won’t be absorbing or understanding the information as much as you can when you’re rested. Whether you take a nap, watch Netflix, or treat yourself to a snack, make sure you’re taking care of yourself!

CREATE A SCHEDULE (AND STICK TO IT)

Many students say the same thing happens to them before an exam or paper: they run out of time to learn the material! Having excellent time management skills is crucial when you’re in school, but it’s easier said than done. We recommend creating a study schedule well before a big deadline. This helps you visually see how much you need to study, and estimate how much time it will take. Plus, it can
help alleviate your stress since, assuming you stick to the schedule, you’ll be on track to know everything by the time the deadline rolls around.

ASK YOUR TEACHERS QUESTIONS

Many students are too intimidated to ask their teachers or professors questions after a lesson. You might be worried the question will come across as silly, or that you’ll be even more confused and stressed out after getting an answer. But this is exactly what your teachers are there for! They’re meant to help explain the material to you as much as you need to until you get it. It also often works in your favor to build a repertoire with your teacher. They’ll see how hard you’re trying, and you’ll likely be able to pinpoint topics you need more work in understanding. At the very least, it certainly can’t do you any harm to ask them for clarification!

LEARN WHAT WORKS FOR YOU

Too often people assume that there’s only one right way to study. And that’s just downright false! People come in all different shapes and sizes, and thus they all have different ways of learning, too. The best thing you can do is learn what works from trial and error. Do research into different study methods and put them to the test. If they’re not working for you, then move on to something different. Eventually, you’re bound to find a routine and habits that allow you to study in a healthy and productive way. Oh- but no one benefits from all-nighters. So make sure you’re getting a good night’s sleep, no matter what!

 

Based on materials from www.thethings.com