«Ұйымдастыру ісіндегі барлық мәселе 9 мемлекеттік органның бірлескен жоспары шеңберінде пысықталуда. Осы мақсатта республикалық және өңірлік штабтар құрылды. Барлық демалыс орталықтарының тізімі әзірленіп, олардың дайындығы қамтамасыз етілді.

       «Қазақстан халқына» қорының қолдауымен 20 мың бала тегін демалуға мүмкіндік алады. Су тасқынынан зардап шеккен өңірлерден келген оқушыларға, сондай-ақ халықтың әлеуметтік осал топтарынан және ауылдық жерлерден келген көп балалы отбасынан шыққан балаларға басымдық беріледі.

      Жалпы, еліміз бойынша 2,9 млн бала жазғы демалысты 10 743 демалыс лагерінде: 10 мың — жыл бойы сауықтыру орталықтарында, 240 мың — қала сыртындағы орталықтарда, 2,6 млн – мектеп жанындағы лагерьлерде, 75 мың — шатырлар мен киіз үйлерде өикізеді деп күтілуде.

(Оқу-ағарту министрлігінің ресми сайтынан).

Биылғы оқу жылы аяқталар сәтте Алатау ауданында орналасқан Алматы қаласы білім басқармасына қарасты № 156 жалпы білім беретін мектеп ата – аналар жиналысы өткізіліп, оларды жазғы демалыс кезінде ең алдымен балалар қауіпсіздігінің сақталуы жөніндегі ережелермен таныстырылды. Кейінгі кездері ата – аналардың алаңсыздығынан балалар арасында түрлі жағдайлар орын алуда. Сол себепті, балалардың қауіпсіздік нормалары мен ережелерінің сақталуы бойынша «Жазғы демалыстағы қауіпсіз ережелер» туралы жан  — жақты талқыланды. Атап айтсақ, «Жол қауіпсіздігі», «Өрт қауіпсіздігі), «Судағы қауіпсіздік ережелері», «Табиғаттағы қауіпсіздігі», соның ішінде  бала қауіпсіздігін сақтау ұл – қыздары бастауыш сыныпта оқитын ата – аналар бұл ережелерді жадында сақтауы қажет.

Балалардың қауіпсіздігінің жазғы демалыс кезінде сақталуда мектеп жанынан ашылып, кезең – кезеңмен жұмыс жасайтын жазғы лагерлердің алатын орны айрықша. Кейбір ата – ана баламыз тоғыз ай мектепте оқыды, енді тағы оларды лагерге шақыру бала үшін қаншалықты маңызды деп келіспеушіліктерін де айтып жатады. Мектеп жанынан жұмыс істейтін лагерлердің мақсаты 10 ішінде, оқушылардың бір топта бірге шығармашылықпен айналысуына, спортен шұғылдануына көп уақыт бөлінеді. Бастауыш сынып мұғалімдері жетекшілік жасаған лагерде жас ерекшеліктеріне қарай оқушылар бірнеше топқа топтасады. Басқа сыныптың оқушыларымен танысып, достасады. Бірге ойнайды. Алматы қаласының музейлеріне, саябақтарына саяхат жасайды. Ойын ойнап, тынығады.

Лагердің мақсаты – оқушылардың бос уақытын тиімді, өзі қалаған іспен айналысуы үшін балаларды топтастырып, олардың дос болуына, бір – бірін сыйлап, қиын тапсырмаларды орындауда біріге білуге үйрету. Сонымен, қатар Алматы қаласы, оның аудандары туралы айтып, индустриальды – экономикалық  әлеуетімен қашықтан таныстырып өту. Еліміздің қалалары мен ауылдары жайлы да қысқаша мәліметтер беру. «Қайталау – оқу анасы» — деген даналыққа сүйене отырып, әр баланың сөздік қорының көбеюі үшін ана тілімізде еркін сөйлеуіне көп көңіл бөлу. Спортпен шұғылданып, қаланың көрікті жерлеріне саяхат ұйымдастыру.

Жылда мектебімізде бастауыш сыныптары үшін ұйымдастырылатын лагердің биылғы ерекшелігі —  оқушылар үшін барлық жағдай жасалды. Биылғы оқу жылы аяқтала мектеп жанынан лагерь ашылып бастауыш сыныптардан 500 – ге жуық бала жазғы демалыстың алғашқы он күнінде тамаша демалды деп айта аламыз. Біздің мектеп жанынан ашылған «Күншуақ» балалар лагерін ұйымдастырып, оқушылардың күнделікті келіп-кетуін қадағалаған мектеп директоры Теміргалиева Манар Бидахметқызының орасан еңбегін атап өтуге лайықты. Лагерге келуші оқушылар күніне бір мезгіл ыстық тамақпен қамтамасыз етілді. Әр баланың тегін тамақпен қамтылуын, тамақтың сапасын және көрсетілген тамақ беру кестесін асхана қызметкерлерінің сақтауын, балалардың демалысының бағдарламаға сай өткізілуін қадағалап, топ жетекшілеріне ақыл – кеңесін беріп отырды.

 

«Аққу» тобының  жетекшісі — Дюсембаева Сания Мырзабековна, «Лучик» — Акбошанова  Айдана Тлековна, «Достық» тобы — Темірханова Айгерім Мейірханқызы, «Палитра»  — Рекалинова Наргиза Усипжановна, «ОйлаNike» — Мұсатаева Нұргүл Мырзаханқызы, «Қыран» тобы — Бейсенбекова Алия Каримқызы, «Радуга» — Касенова Жанар Алдабердиевна, «Қарлығаш» -Ердинбекова Жанерке, «Ботақан» — Касайнова Арай Сериковна, «Ғунчә» тобы — Исмаилова Паридам Асановна, «Һасан-hүсән» тобы — Исамдинова З.А. «Бірлік» тобы — Саржанова Н.Д., «Құлыншақ» тобы — Нурадинова Б., «Берёзка» — Алепова Бостангуль Баситовна басқарған топтағы оқушыларымыз жазғы демалыстың алғашқы 10 күндігі ойларынан шықты деп білеміз.

«Күншуақ» балалар лагеріндегі бастауыш  1-4 сыныптардағы оқушыларға жас ерекшелігіне байланысты тапсырмалар берілді. Тапсырмалар ұлттық құндылықтар негізіне сүйене отырып, орындалды.  Шәкірттеріміз оқу жылы барысында оқулық бағдарламаға сәйкес өткен тақырыптарды қайталап, ертегілер мен тақпақтарын айтса, 3-4 сынып оқушылары өздерінің армандары туралы эсселер жазды. Таза ауада асфальтке суреттер салды. Спортпен шұғылданып, топ арасында жарыстар ұйымдастырылды.

Балаларды қорғаудың Халықаралық күні аталып өтті. Оқушыларамызбен циркке апардық. Саябақта ата – аналарымен бірге қыдырдық. Ұстаздар оқушыларға мереке туралы қысқаша әңгімелеп бердік. 4 – маусым Мемлекеттік рәміздер күні Көк туымыз, Әнұран мен Елтаңбаның тарихы туралы оқушыларға сұрақ қоя отырып, рәміздердің тарихы, авторлары туралы айттық. Рәміздер туралы тақпақтар айтқыздық. Көктуымызды әуелете көтерілетін халықаралық спорт додалары – олимпиадада жеңіске жеткен спортшыларымыз жайлы айттық. Санаулы күндерден кейін Германияда  футболдан қтетін халықаралық жарыс туралы айтып бердік. Әнұранды  әр бала балабақшадан қолын оң жақ кеудесіне қойып, күнде таңертеңгілік шырқайды. Мектепте алғашқы сабақ басталар сәтте бар шәкірт сыныптарда Әнұран айтуды дәстүрге айналдырды. Елтаңба еліміздегі барлық мекемелер мен мектептің төрінде мәңгіге ілінген.

Осы атқарылған шаралардың барлығы дерлік бүгінгі шәкірттің бала жастан Отанын шын ниетімен сүюге, халқы үшін қалтқысыз еңбек етуге, ұлттық құндылықтарымызға баса назар аударып, оны қастерлей білуге, қасиетті ана тілімізді құрметтеп, қазақ тілін шыңға шығаратын ұрпақ тәрбиелеуге арналады.
Мектеп жанынан ашылған алғашқы екі апталық «Күншуақ» балалар лагері жұмысын аяқтап, келген оқушылардың ойы сергіп, асыр салып ойнап, ата – аналарына тапсырылды. Тынығып, жаңа күш жинап, тарқады. Алдағы жарқын жазда ата — анаға бала қауіпсіздігіне аса мән беру қажеттілігі ескертілді. Шәкірттерімізбен күзде жаңа оқу жылында кездескенше сәттілік тілейміз! Ұстаздарымызбен қауышқанша күн жақсы болсын!

 

САРЖАНОВА Назгуль Даулетхановна,

бастауыш сынып мұғалімі.

ТУЛЕГЕНОВА Диана Саятқызы,

«Күншуақ» балалар лагерінің жетекшісі.

Алматы қаласы, №156 — жалпы білім беретін мектеп

 

 

Қасым-Жомарт Тоқаев,

Қазақстан республикасының Президенті:

«Әрбір адам үшін ұшқан ұясының орны бөлек. Өскелең ұрпақтың отбасында тәлім-тәрбие алып, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіруі өте маңызды. «Отан отбасынан басталады» деп бекер айтылмаған. Салт-дәстүрге құрмет те, туған елге сүйіспеншілік те қасиетті қара шаңырақтан бастау алады.   

Отбасы институты еңбекқорлық, білімпаздық, тілектестік сынды «Адал азаматқа» тән қасиеттерді қоғамда жан-жақты дәріптеу арқылы ұлттың жаңа сапасын қалыптастыруға өлшеусіз үлес қосады.

Берекелі шаңырақ – елімізді үйлесімді әрі орнықты дамытудың мызғымас кепілі. Сондықтан мемлекет ана мен баланы қорғау жүйесін жетілдіруге, отбасы құндылықтарын ұлықтауға баса мән береді.

Әр отбасының әл-ауқатын жақсарту – Әділетті Қазақстанды құру жолындағы негізгі міндеттің бірі».

(Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Отбасы күніне орай құттықтауынан).

     Талғар ауданы, І.Жансүгіров атындағы №37 жалпы білім беретін мектепте «Әке беделі – ұлт абыройы» — атты  әкелер форумы өтті. Форум арқылы қоғамда әкелердің алатын орнын, оларға деген құрметті, сондай – ақ әкенің отбасындағы бала тәрбиесіне деген үлесін айқындау. Заман алға қарай жылжыған сайын адамның қоғам алдындағы міндеттері де күрделене түсуде. Жаңа технологиялар дамып, отбасы мүшелерінің барлығы дерлік телефонға қадалған шақта бала тәрбиесі елеусіз қалуда. Әке де, ана да жұмысбасты болып, отбасында ұл – қызымен жақын араласуда қалып барады. Мұны өмірден алынған мысалдарға сүйеніп айтып отырмын. Ұлттық тәрбиені отбасынан алыстатпай, балалармен жақын араласу, олармен ұзағырақ әңгімелесу, мінез – құлқына көңіл бөлу, мінезіндегі өзгерістерді байқап, әке – ұлына ана – қызына қолдау көрсетіп, мейірім таныта білу – ежелден халқымыздың үрдісінде бар қасиет. Алайда, сол қасиетті сақтап қалу маңызды болып отыр.

Мемлекет  басшысы Қасым – Жомарт Кемелұлы отбасы институтына айрықша мән беріп, елімізде мерейлі отбасының көп болуы өажеттігін жиі айтады. Президент тапсырмасымен елімізде «Отбасы» күні аталып өтіп, «Мерейлі отбасы» байқаулары ұйымдастырылуда. Республикалық  «Әкелер», «Аналар» қауымдастықтары да отбасы мәселесіне көп көңіл бөліп, әке мен ананың отбасындағы, қоғамдағы жауапкершілігінің арттыру мақсатында өткізіліп келе жатқан көптеген шаралар дәріптеліп келеді. Сол дәстүрдің өнегесін жалғастырған Талғар аудандық «Әкелер» форумында әр әке баласына үйретуге тиісті  ұлттық ойын түрлерінен байқауға қатысып, жастар мен жасөспірімдерге үйрете алды деп білеміз.

Форум «Әжелер» ансамбілінің орындауындағы әндермен ашылды. Мектеп директоры Аманжолов Данияр Тайжанұлы сөз сөйлеп, отбасындағы әкелердің, мектептегі ер мұғалімдердің ұл – қызы, шәкірті алдындағы жауапкершілігіне тоқталды. Форумда көрсетілетін әр ойынның тәрбиелік мәні, тағылымы балалар мен жасөспірімдерге өнеге болатынын айтып өтті. Әкені асқар тауға теңеген халқымыз қашанда «Әкеден ұл туса – игі, Әкенің жолын қуса – игі», «Әке тұрып бала сөйлесе, ер жеткені», «Адал туған бала – әкесіне пана»,  «Жетесіз ұл әкесіне тіл тигізеді», «Баланың қатесі үшін әкеден сұрайды»,  «Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла», — деген халық даналығы бүгінде маңызды.

Алматы облысы, Талғар ауданы, Жаңалық ауылдық «Алаш Арыстары» мешітінің бас имамы Исабаев Руслан Амангелдіұлы  ата – ана, мектеп пен әкімшілік және дін өкілдерінің бірлесіп, ұрпақ тәрбиесі үшін атқарып келе жатқан тәрбие жұмыстарының нәтижесіне тоқталды. Бала тәрбиесі бір күннің емес, үздіксіз жалғасатын игі шаралардың бірі деп көпшілікті ең алдымен бала тәрбиесіне көп көңіл бөлу қажеттігін, сонда ғана болашағымыз жарқын болатынын әңгімеледі. Әкелер форумын ұйымдастырған Джабаева Айнур Тынышбеккызы көпшіліктің алғысына бөленді.

Әке бала үшін ерекше, ешкімге ұқсамайтын тұлға. Сондықтан, ол – нағыз жігіттің төресі, сегіз қырлы жан болуы қажет. Өз мамандығынан тыс ұлттық салт — дәстүрлерімізді сақтайтын, ұлттық ойындар мен қолөнерін дәріптейтін, өнерлі, бар білгенін ұлы мен қызына үйрете алатын жан. Міне, осы айтылғандарды ортаға салып, шеберлік сабақтары өткізілді. Айталық, бастауыш сынып ұстаздарының ұйымдастыруымен оқушыларына арналған «1000» асық терапиясы туралы айтылып, форумға қатысқан әкелер асық ойнай отыра, оған талдау жасап өтті. Қазақтың ат спорты теңге ілу және кедергілерден өту, мергендік спортының бірі – садақ атудан жарыстарға қатысып, ептілігін көзге түскен қатысушылар марапатталды. Әр әке ұл – қызын ұлттық спорт ойындарына қатыстыру арқылы шынықтырып, ептілігін шыңдап, денсаулығы мықты болып өсуіне ықпал ететіні де сөз болды.

Келесі алаңда қол күресі, кір тасын көтеру, асық ату, қазақша белдесу мен қазақша белдесуден әкелер алдына жан салмады. 100 ұстаздың орындауындағы «Қасық биі» де көпшілікті қызықтырды. Еңбек пәні мұғалімдері қамшы өру, асық бояу, асыққа қорғасын құю, үлкен асық макетін жасау, гипстен асық құю тақырыптары бойынша шеберлік сыныптарын өткізіп, әр істің мән – жайын әңгімелеп берді. Қамшы композициясы тақырыбында әкелер мен ұстаздар бірге «Қамшы» биін биледі.

Бала тәрбиесі әкеге, анаға бөлінбейді. Бала тәрбиесінде әкенің орны қашанда бөлек. Әке отбасының барлық мәселесіне теңдей араласуы, балаларының анасына үй шаруасына үлгере алмай жатса, көмектесіп жіберуі, балалармен бірге серуендеуі, үй тапсырмасын орындап, ауырып қалса, мейірімін төгіп, дәрісін ішкізуі – әкенің де міндеті. Кей азаматтар «Мен еркекпін, мен түздің адамымын», — деп отбасының бар ауыртпашылығын әйелдің мойнына артып қояды да өзі өмірі ешнәрсеге риза болмай жүреді. Үй шаруасына араласуды намыс санайды. Ол – өз үйінің шаруасы, өз үйінің қисайып жатқан дүниесін түзетіп, балаларының анасына қолғабыс етсе, оның несі намыс? Оған бүкіл әйелдің шаруасына аралас деген кім? Тек бала тәрбиесіне де бірлесіп көңіл бөліп, үлгеріле алмай жатқан үй шаруасын бірге бітіре салса, әкенің анаға, балаға деген құрметін, мейірімі мен қорған бола алатын мінезі мен күшін, ілтипатын көріп өскен бала күні ертең әке өнегесін жалғастырады. «Әкенің даналығы – бұл отбасының өмірлік қазынасы.»

Тағдырдың асып, тасып жартасынан,
Біз үшін түскен майдан ортасына.
Алаңсыз сауық-сайран салып жүрміз,
Біз бүгін әкелердің ортасында, — деп шырқалған ән әкелерге арналған мәңгі өшпес сыйлық, құламайтын  ескерткіш.

Форумды өткізудегі мақсатымыз – «Әкелер мектебі» жобасының орындалуына қолдау көрстеу, отбасылық тәрбиеде әке беделін арттыру  мен ұлттық ойындарымызды балалар мен жасөспірімдер арасында қайта жаңғырту. Алдағы уақытта отбасы институтын қалыптастыруға біздің әкелер форумының қосатын үлесі қомақты болады деп білеміз.

 

 

МУСТАФИНА Сандуғаш Азезқызы,

«Игілік» журналының Алматы облысыбойынша өкілі.

«Батыр шапағаты», «Ұлт жанашыры», «Ана жүрегі»

төсбелгілерінің иегері

Гүлбақыт сәби кезінен биге икемі күшті болды. Оның қабілетін байқаған ата – анасы би ансамбліне берді. Міне, тынымсыз еңбектің нәтижесінде Г. Рахымбай ансамбльде де, жеке би өнерінде де шығармашыл, алға ұмтыла білетін өрен екенін дәлелдеп келеді.

—Тәй – тәй басқан кезінен музыка естісе болды, мың бұрала жөнелетін. Би жандүниесінен орын алғаны соншалық, би дегенде ішкен асын жерге қоятын болды. Баланың жанарында жылт еткен ұшқынды жарқыратып, қабілетінің ұшталуы үшін кез келген жасөспірімге қолдау қажет. Қай отбасының мектеп жасындағы ұл – қызын алайық, бірін – бірі қайталамайтын дарын иесі. Немеремнің ұшқындаған өнері жалындасын деп өзім өнер орталығына апарып, әкелемін. Балет өнерінен көптеген байқауларға қатысып, жеңімпаз атанып қуантып келеді. Ылайым солай болсын! Орталықтағы қыздардың жұлдызы жана берсін деймін, — деп әңгімеледі  «Қазақстанның құрметті журналисі»,  Абай атынлағы ҚҰПУ- нің ардагер оқытушысы Априза Айтпаева.

«Foutte» өнер орталығы Халықаралық балаларды қорғау күні қарсаңында «Жарқыраған жұлдыздар» атты республикалық байқау өткізді. Байқауға еліміздің өнерлі балалары қатысты. Қазақтың күй атасы Құрманғазының «Балбырауын» күйі мен қазақ биін сахнаға алып шыққан Гүлбақыттың өнері ерекше бағаланып, «Хореография» аталымы бойынша «Супер гран при лауреаты» атанды.

Хореграфтары Иманбекова Эльвира Жумабековна мен Хо Ольга Владимировна.

Гүлбақыт пен  «Foutte» өнер орталығының өнерлі өрендеріне шығармашылық табыс тілей отыра, армандары орындалсын дейміз!

«FSH» jurnaly

 

4 маусым – Мемлекеттік рәміздеріміз қабылданған күн. Көк Туымыз бен Елтаңбамыз әлемдегі ең әдемі сиволикалық белгілердің бірі саналады. Сонымен қатар қос рәмізімізде де елдің өткені мен болашағын байланыстырып тұрған сан түрлі символика мен элементтер астасып жатыр. Ту – қазақ үшін қастерлі дүние саналады. Сол үшін атам қазақ туға маңдайын тигізіп құрмет көрсеткен. Қазақ туды сүймейді, бұл ғұрып – орыстық-еуропалық әскери дәстүрден ауып келген.

Қазақ туға маңдайын тигізеді Ұлан-ғайыр далада үстемдік құрып, бірнеше мәрте алып империя құрған сақ, ғұн, сармат секілді түрік тайпалары өз заманында аманат пен антқа адалдық, опасыздық және қиянаттан сақ болу, бұйрыққа бағыну әрі оны сөзсіз орындау секілді құндылықтарға негізделген мызғымас әскери тәртібімен ғана емес, өте айбынды мемлекеттік нышандарымен де ерекшеленіп көрінетін.

Зерттеушілердің айтуынша, ежелгі сақ, ғұн, сармат тайпаларының байрақтарында айдаһар белгісі болған. Сақтардың әскери байрақтары айдаһар бейнесінде болатынын грек тарихшысы Флавий Аррианның жазбаларынан да байқауға болады: Аррианның алан тайпаларының әскери белгілері сөз етілген «Тактика» атты еңбегінде «олар түрлі-түсті құрақтардан құралып тігіледі, оның үстіне басынан бастап құйрығына дейін барынша қорқынышты болып көрінетіндей етіп, жыланға ұқсатып жасалады. Оның мәні мынада. Аттар тыныш тұрған кезде төмен қарай төгіліп тұрған түрлі-түсті құрақтарды көресің, ал қозғалған кезде олар желдің күшімен аталған хайуанға ұқсап, жылдам қозғалған кезде тіпті ұзына бойынан өтетін күшті желдің әсерінен ысқырған үн шығарады. Бұл оларға көне скифтерден келген» деген деректер кездеседі (Ежелгі дүниедегі және византиялық дереккөздеріндегі Ұлы Дала тарихы. ІІІ том).

Сол секілді римдік тарихшы Валерий Флакк пен V ғасырда өмір сүрген армян шежірешісі Мовсес Хоренацидің жазбаларында айдаһар белгісін алғаш рет скифтер пайдаланғанын, кейін аландарға өткенін жазады. Жазбалардың барлығында да айдаһарға ұқсаған бұл белгілердің жел соққанда қатты ысқырық шығаратынын атап өткен.

Көшпелі далада сақ, ғұн және сарматтардан кейін үстемдік құрған ежелгі түркі тайпаларының жоғары лауазымды әскери қолбасшылары бөрі бейнеленген (бөрілі байрақ) байрақ көтерді. Белгілі түрколог-ғалым Л.Н. Гумилевтің «Көне түріктер» деп аталатын зерттеуінде қытай мұрағаттарында «найза, қылыш, алдаспанмен қаруланған таңдаулы түркі жауынгерлері «фули», «бури» («қасқырлар», «бөрілер») деп аталғаны» туралы деректер кездесетіні туралы жазады.

Айтпақшы, VІІ ғасырда тасқа қашалып жазылған атақты Күлтегін жырында да «Тәңірі қуат берген соң, Әкем қағанның әскері бөрідей бопты» деп келетін жерлері бар. Қазақтың ұлы ақыны Сүйінбай Аронұлы: «Бөрілі басы – ұраным, Бөрілі – менің байрағым. Бөрілі байрақ көтерсе, Қозып кетер қайдағым», — деп бөріні ұран етіп жырлаған Бөрілі байрақтың таза алтыннан құйылған бір нұсқасы бүгінде Эрмитажда тұр. Баға жетпес бұл мұраны кезінде Оғыз қағанның өзі құйдыртыпты деген деректер бар.

Алаша ханның алашұбар туы

Алаша хан алты Алаштың арғы ата-тегі, қазақ ұлысының бастауы деп есептеледі. Ел аузында сақталған аңыздар бойынша Алаша хан Еуразия кеңістігінде ары-бері көшіп-қонып жүрген түркі тайпаларының басын біріктіріп, тұңғыш Алаш мемлекетін негізін қалаған тұлға болған. Әрі алғаш жылқыны қолға үйреткен адам саналады. Күллі түрік тайпалары Алаша ханның алашұбар туының астына жиналыпты деседі.

Алаша ханның нақты ата-тегі белгісіз. Бір шежірелерде Бұхараның ханы Қызыл Арыстанның ұлы делінсе, тағы бір жерлерде Абдолла ханның мұрагері деп көрсетіледі. Абдул-Азис тіптен Алаша ханды Нұх пайғамбардың ұлы немесе шөбересі деп жазып жүргендер де бар. Яғни нақты дерек жоқ. Ауызша тараған аңыз-әңгімелер ғана бар. Белгілі орыс ғалымы Левшин халық арасындағы осындай аңыз-әңгімелерді топтастыра келіп Алаша ханды үш жүздің басын қосқан алғашқы хан деген қорытынды жасайды. Шоқан Уәлихановтың пайымына салсақ, Алаша хан – ХІV ғасырдың орта тұсында өмір сүрген адам. Құрбанғали Халидтің «Тауарих хамса» еңбегінде «Алаша ханның жалпы хандардың бабасы, моңғол-татардың атасы деп көрсетілген. Яғни Еуразия кеңістігіндегі көшпелілерінің ең алғашқы билеушісі дейді. Бұл деректерден Алаша ханның өте көне замандардың (шамамен б.з.д. V-III мыңжылдықтар) жаңғырығы екендігін аңғаруға болады.

Алашұбар ту ұстау дәстүрі бертінге дейін жалғасқан. Амангелді бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне қатысушылар да алашұбар тудың астына жиналғанын білеміз. Зерттеушілердің айтуынша, бұл ту Амангелдіге атасы Иман батырдан қалған. Шәкерім Құдайбердіұлы да қазақта шұбар ала ту болғандығын айтқан.

Алтын орда және Ақ Орда дәуірінде ақ ту көтеру салты болған. Бұл туда Шыңғыс әулетінің таңбасы – тарақтың белгісі бейнеленген. Кейін оған ай белгісі қосылған. Біздің шамалауымызша, бұл белгі Өзбек ханның (1312-1342жж.) тұсында қосылуы мүмкін. Өйткені, дәл осы Өзбек ханның тұсында ислам діні мемлекеттік дін деп жарияланды.

Бұл үлгі Aнжелино Дулцерт атты италья картографының 1339 жылы құрастырған картасынан алынған фото болса керек. 1375 жылы Абраам Крескес құрастырған каталандық атласта да тура осыған ұқсас жалау бейнеленген.

Бүгінгі таңда қазақ мемлекетінің негізін қалаушы Керей мен Жәнібек көтерген ту деп көрсетіліп жүрген тудың түсі көк. Ортасында ауыз-екі тілде бақыт кулоны немесе мәңгілік түйін (узел счастья, узел вечности) деп аталатын белгіге ұқсас өрнек (негізі бұл белгі тибет және моңғол халқына тән белгі еді – Б.Н.) пен үш жұлдыз бейнеленген.

Бір қызығы, зерттеушілер тарихи деректерден көк ту туралы мәлімет кездеспейтінін айтады. Барлық деректерде түрік жұрты көтерген тулардың ішінде ақ түспен бірге қызыл, жасыл түстілері болғандығы айтылады.

Абылайдың ақ туы деген тіркес бар. Жазба деректерге қарасақ, Абылай хан көтерген ту көлемі 2 шаршы метрлік ақ жібек матадан жасалған делінеді. Оған жылқының қылынан жасалған шашақ тағылыпты. Көптеген деректерде қыпшақтардың да туы ақ болғаны айтылады. Қаракерей Қабанбай бабамыз бен Оспан батырдың да жеке байрақтарының түсі ақ болғанға ұқсайды. Тарихшы Құрбанғали Халидтың «Тауарих хамса» атты еңбегінде қазақтың Оннан ханының туы ақ түсті болғаны жазылған. Тарихи кітапта «Есім хан ұзын бойлы, денелі кісі болған соң «Еңсегей бойлы ер Есім» деп дәріптеледі екен. Орыс ханның қызыл туы осының қолында қалған. Сығай ханның екінші әйелінен екі ұлы бар: Сейітқұл және Оннан хан. Бұл Оннан батыр болып, қызыл ту астынан шығып, өзінше дербес ақ ту көтерген. Ақ тулы төрелер қайда жүрсе де, Оннан тұқымы болып есептеледі. Есім хан ұлы Жәңгірхан, ұлы Тәуке хан бір әйелден жеке. Мұның ұлы Полат хан, ұлы Әбілмәмбет хан, ұлы Әбілфайз хан қызыл тулы төрелердің бабасы саналады. Полат баласы Әбілмәмбетке қызыл ту беріп, өз орнына қойып, Абылайға жасыл ту беріп, кейбір тайпаларға уәли (басшы) қойған. Соңынан Абылай хан өз қабілетімен Орта жүздің бәріне, Ұлы жүздің көбіне, Кіші жүздің біразына ие болып, жалпы төре атаулыдан басым болғандықтан, үш жүздің ханы деп аталған. Жасыл тулы төрелердің бабасы болады» деген дерек келтіреді. Бұл жасыл туды кейбір зерттеушілер «көк ту» деп тәпсірлеп жүргенін байқауға болады. Көк ту туралы әңгімелер осыдан шыққса керек. Айтпақшы, қазақтың соңғы ханы Кенесарының туының түсі де жасыл болған.

Алаш Орда туы қандай болған?

Әлихан Бөкейхан бастаған Алаш арыстарының көтерген туы туралы талас көп. БАҚ беттері мен ашық ғаламтор жүйелерінде Алаш Орданың туы деп бірнеше тудың нұсқасы жүр. Олардың арасында «Жасасын Алаш автономиясы!» және Құран аяттарының бірі жазылған жасыл ту бар. Бұл ту былай қарағанда Сауд Арабиясының мемлекеттік туына ұқсайды. Екіншісі Түркия туына ұқсас алқызыл ту, ай мен жұлдызы сары түске боялған туды да кезіктіруге болады. Бір жерде Шығыс Түркістанның туын Алаш Ордаға телініп жүр.

Алайда бұлардың барлығы да Алаш Орданың туы емес. Белгілі зерттеуші Сұлтан-Хан Аққұлұлының айтуынша, Алаш автономиясының өз Елтаңбасы, Туы болған. «1918 жылдың маусымында Алаш қаласында Алаш полкінің тұңғыш шеруі болған кезде олар қолына Ақ ту ұстап шыққан, оны сол кезде орыс газеттері де жазған. Алайда бұл ту сақталмаған. Нақты қандай болғанын білмейміз. Ту сақталуы мүмкін. Болса сол РФ-ның мемлекет қамқорлығындағы мұрағаттарында, жәдігерлер сақталатын қорда жатуы әбден мүмкін. Ол қорда Кенесарының бас сүйегінен бастап, Кенесары әскерінің тулары, қарулары, оның ішінде Кенесарының қанжары, өзі ұстаған «Құран Кәрім» кітабы, т.б еш жерде жоқ жәдігерлер бар. Олардың ішінде «Алаш Автономиясына» қатысты тудан басқа да бізге белгісіз жәдігерлердің болуы әбден мүмкін» дейді ол.

Байрақ пен Ту – екі бөлек дүние

Байрақ пен ту – көшпелілердің мемлекеттілігін айқындайтын басты нышандарының бірі. Бірақ екеуі екі бөлек дүние. Қазақтың қару-жарақтарын зерттеуші-ғалым Қ. Ахметжановтың айтуынша, «байрақ тудан бұрын пайда болған. Ол – хандық биліктің, әскери лауазымының, батырлық дәреженің символдық белгісі, жеке адамдардың белгісі. Бұл белгі патшалар, әскербасылар жүрген жерде көтерілген. Қолбасшылар бұл байрақтармен шайқаста түрлі тактикалық белгілер беріп, айқасты басқарып отырған» дейді. Байраққа көбіне тотемдік белгілер аңдар мен құстардың (жылан бүркіт, бұқа, арқар, т.б) алтыннан жасалған мүсіндері, жылқының құй­рығы сияқты заттар белгіленген.

Тарихшы Жамбыл Артықбаев «Төрелер шежіресі» кітабында «Ту дегеніңіз – көбінесе үлкен матадан жасалып не найзаның басына, не арнайы бақанға байлан­ған рәміз. Тудың желегіне араб жазуымен жазылған Құран сөздері болады, бірақ сурет салына қоймайды» деп атап өтеді. Ежелгі туларда көбіне «айдаһар» мен «көк бөрі» бейнеленді. Кейін ислам дінінің әсерінен «ай», «жұлдыз» секілді белгілер пайда болды. Тудың түсі жасылға өзгеріп құран аяттары жазылатын дәстүр пайда болды.

Ал жалау дегеніміз найзаға немесе дулығаға тағылатын жау­гер­шілік белгі болған. Ол әскердің, қосынның айырым-белгісі саналған.

Ту қашан да қасиетті дүние саналған. Белгілі зерттеуші Серікбол Қондыбайдың тілімен айтсақ, ту – тірі жанды сипатқа ие мифологиялық кейіпкер. Ту ұстаушы адам Туғаш деп аталған. «Ту – әскери магияның аса маңызды нысандарының бірі. Қазақта «ту қандау» деген әскери ғұрып бар. Жер тағдыры, ел тағдыры сынға түскен шешуші шайқастардың алдында ақ боз атты құрбандыққа шалып, ақ туға оның қанын жаққан. Қазақ туды сүймейді, бұл ғұрып – орыстық-еуропалық әскери дәстүрден ауып келген. Қазақ туға маңдайын тигізеді. Тулардың тарихи құжаттарда сақталған кейбір атаулары түркілердің туға қатысты түсініктері мен тулардың мәртебелік деңгейлері жөнінен аздап та болса хабар береді. Мәселен, «Тарихи Рашиди» еңбегінде «түмен түғ» (туман туг) деген бар, ол – он мыңдық әскердің туы дегенді білдіреді. Осы еңбекте «кушун туг» – «қосын туы» деген әскери тудың атауы аталады, осы тудың өзі «чарбар түгтан» (чарбар тудан) тұрады делінген, тек соңғысының нені білдіретіндігін біле алмадық. Түмен туды ордаби алады, ал ордабидің өзі өзінің екі мулазиміне қосын туын тапсыруға қақысы бар, соған қарағанда, әр түмендегі екі бес мыңдықтың басшысы осы екі қосын туына ие болуы ықтимал», – дейді ол.

Автор: Бүркіт Нұрасыл

«Qazaqstan tarihy» порталы

 

 

ТОҚАЕВ Қасым – Жомарт Кемелұлы:

«Осы мерекеге орай біз жаңа ғана еліміздің бас байрағын көтердік. Көк туымыз әрдайым биікте желбірей берсін! Туымызды тік ұстау – әр азаматтың перзенттік парызы. Аспан түстес көк байрағымыз – біздің мақтанышымыз. Спортшыларымыз туымызды талай рет жеңіс тұғырына көтерді. Жақында қазақтың қайсар қыздары Эверестке шықты. Туымыз әлемнің ең биік шыңында тағы да желбіреді. Алда Олимпиада ойындары келе жатыр. Намысты өрендеріміз Париж төрінде туымызды тік ұстайды деп сенемін».

 

«Farabi shakirti» журналы

Бибігүл ЖЕКСЕНБАЙ,

Қазақстан Республикасы Парламенті

Сенатының депутаты: Тәуелсіздігімізді айшықтайтын ұлттық символдарымызға биыл 32 жыл толып отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев елорда төрінде жиналған жұртшылықты Мемлекеттік рәміздер күнімен, елдігімізді нығайта түсетін мерейлі мерекен құттықтады.

«Осы мерекеге орай біз жаңа ғана еліміздің бас байрағын көтердік. Көк туымыз әрдайым биікте желбірей берсін! Туымызды тік ұстау – әр азаматтың перзенттік парызы. Аспан түстес көк байрағымыз – біздің мақтанышымыз. Спортшыларымыз туымызды талай рет жеңіс тұғырына көтерді. Жақында қазақтың қайсар қыздары Эверестке шықты. Туымыз әлемнің ең биік шыңында тағы да желбіреді. Алда Олимпиада ойындары келе жатыр. Намысты өрендеріміз Париж төрінде туымызды тік ұстайды деп сенемін», – деді Президент.

Мемлекет басшысы байрағымыздың биікте желбіреп, елдің абыройын асқақтатуы — ата-бабалар аманатына бүгінгі ұрпақтың адалдығын көрсететіне екпін түсіре айтты.

«Батыр бабаларымыз ел тағдыры сынға түскен сәтте бір тудың түбінен табылған. Бірлігін бекем ұстаған, елі мен жерін қорғаған. Байтақ даланы көзінің қарашығындай сақтап, ұрпағына мирас еткен. Сол аманатқа адал болу – ұрпақтың ұлы мұраты», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Қазақстан әлем картасында түрі басқа, тілі бір, діні басқа ділі бір түрлі этнос өкілдерінің бір мақсат, бір мүддеге ұйыстырған мемлекет ретінде танылып, бейбітшілік пен әділдік жолындағы ел екенін дәлелдеп келеді.

«Соның арқасында туымыз жер жүзіне бірлік пен бейбітшіліктің байрағы ретінде танылды. Біз достық қағидатын әрдайым берік ұстанамыз. Қазір бәріміз бір кісідей жұмылып, Әділетті Қазақстанды құрып жатырмыз. Баршаға бірдей мүмкіндік беретін қоғам орната бастадық. Аз уақыт ішінде ауқымды саяси реформа жасадық. Жаңа экономикалық бағытымызды айқындадық. Сондай-ақ жас ұрпақтың сана-сезімін жаңғыртып, сапалы ұлт болуға бет бұрдық. Мұның бәрін жүзеге асырып, түбегейлі орнықтыру – оңай шаруа емес. Ол үшін, ең алдымен, ырысты ынтымақ керек. Барша Қазақстан халқының тағдыры – ортақ, болашағы – бір. Сондықтан бір ел, бір халық болып, ту түбінде тұтаса білсек, көздеген мақсатқа міндетті түрде жетеміз», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президент мемлекеттік рәміздер негізгі құндылықтарымыз бен мұраттарымызды айшықтап, әрқайсымыздың бойымызда елімізге деген шынайы мақтаныш сезімін оятатынын жеткізді.

Бүгін Қазақстанның көк байрағы әлемнің әр түкпірінде, еліміздің ауыл-қалаларында желбіреп, арнайы рәміздер күніне орайластырылған түрлі іс-шараларда әнұранымыз шырқалатыны сөзсіз!

…Менің елім, менің елім,

Гүлің болып егілемін,

Жырың болып төгілемін, елім!

Туған жерім менің – Қазақстаным!

Ұрпаққа жол ашқан,

Кең байтақ жерім бар.

Бірлігі жарасқан,

Тәуелсіз елім бар7

Қарсы алған уақытты,

Мәңгілік досындай.

Біздің ел бақытты,

Біздің ел осындай!.

          «Адам» — өмірдегі тіршіліктің маңызды бір бөлшегі — деп санаймын,қоғамдағы тарихи кезеңдер мен мәдениетті құрушы.

Мектеп қабырғасында, оқулықтар мен ұстаздардан алған білімімді жинақтап ой түйетін болсам – «Адам» баласының қоғамдағы рөлі өте жоғары, адам барлық дүниені, ғылым мен философия, әлеуметтік саланы, адам психологиясын, педагогика, медицина, физиология ғылымдарының негізін салушы. Осы ғылымдардың негізін құрып, көптеген жаңалықтар ашып, ғалым адам атануы — үлкен жетістікке жетуі — ол алған қойған арман мен мақсаттардың нәтижесі деп санаймын. Жер бетіндегі миллиардтаған адамның әр түрлі асқақтаған арманы бар…  Әр тұлға армандаған арманына жету үшін, қанаты талмай ұшқан құстай еңбек ете біліуі тиіс…

Адамның арманына жетуі үшін жан-жақты терең, бәсекеге қабілетті бола алатындай білім алуы тиіс, сонымен қатар үнемі өзін-өзі дамытуы қажет  деп есептеймін. Ұлттық мүддені ұстана отырып, рухани жағынан өзіңді дамытуың керек. Ұлттық мүдде — ол әр азаматтың ұлттық дәстүрі мен салты, санасы, рухани және материалдық мәдениетін білуі мен құрмет тұтуы.

Менің асыл, асқақ армандарым өте көп… Арманымның орындалуына жан-жақты білімімді дамытып, өзімді дамыту үстіндемін. Менің арманым әзірше құпия болып қалады….

Өзім сияқты асыл арманға жүректері толы, жас замандастарымның да армандарының орындалуына шын жүректен тілектеспін!!! Адамды адам етіп, биік шыңға жеткізуші — ол әр тұлғаның алға дұрыс арман қойып, арманға жету үшін аянбай еңбек етуінде деп айта аламын.

Сәттілік серік болсын армандастарым менің!!! «Арман» ол — адамның қанаты, ал қанатсыз- «құс» ешқайда ұша алмайды…

 

САТЫБАЛДЫ Диас Сатыбалдыұлы,

Абай атындағы РММИ түлегі.

Алматы қаласы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Президент Халықаралық балаларды қорғау күніне орай Алматыда ұйымдастырылған «Jas Galym. Science Quest» фестиваліне барып, балалармен кездесті.

Жыл сайын дәстүрлі түрде өткізілетін фестиваль биыл ғылым тақырыбына арналған. Қасым-Жомарт Тоқаев қала оқушыларымен бірге «Science», «Engeneering», «Art», «Technology» және «Mathematics» станцияларын аралап көрді. Квест форматында ұйымдастырылған шарада оқушылар өздерінің ғылыми жобаларын таныстырды.

Мемлекет басшысы балаларды мерекемен құттықтап, келешек ұрпаққа зор үміт артатынын айтты. Сондай-ақ жеткіншектердің ғылыми ізденісі мен шығармашылығын шыңдауға үлес қосқаны үшін фестиваль ұйымдастырушыларына ризашылығын білдірді.

                                                                                                                          Akorda.kz

 

 

 

 

 

Akorda.kz

Бүкіл әлемде 1 — ші маусым Балаларды қорғау күні  балалар үшін керемет мереке болып аталып өтіледі. Оны өткізу жөнінде шешім 1949 жылдың қараша айында Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясының арнайы сессиясында қабылданды. Алғашқы халықаралық балаларды қорғау күні 1950 жылы өткізілді БҰҰ аталған бастаманы дер кезінде қолдап, балалардың өмірін, құқығын, денсаулығын қорғауды өз қызметінің басты бағыттарының біріне айналдырды.

Мерекеге орай жергілікті әкімшілік білім басқармаларымен бірлесіп, балалар арасында естен кетпес мерекелік шаралар ұйымдастыруда. Өнерлі балалардың шығармашылық кештері, спорт жарыстары аталып өтілуде.

Ата – аналар да мерекені ұл – қыздарымен бірге әртүрлі етіп өткізеді. Кейінгі кезде мерекені отбасы болып, арнайы демалыс орындарында атап өту дәсстүрге айналды.

Бүгін Іле Алатау Ұлттық паркі баурайында орналасқан жазғы демалыс орындарына балаларымен мерекені атап өтуге келген ата – аналардың қарасы қалың.

Дүниедегі ең баға жатпес бақыт – балалардың риямыз пәк күлкісі мен алаңсыз шағы.

Еліміздің барша балалары мен жасөспірімдерін Балаларды қорғаудың Халықаралық мерекесімен құттықтап, ашық аспан тілейміз! Олардың болашағы жарқын, жолы айқын болсын дейміз! Бүгінгі біздердің ертеңгі үмітіміз,  әр отбасының шуақ шашқан нұры, келешектің кілтін сеніп тапсырар жалынды жастары аман, дендері сау, ғұмыр жастары ұзық болсын!

FSH

        ҚР Парламенті Сенатының депутаты Бибігүл ЖЕКСЕНБАЙ:

АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ЕСКЕРТКІШТЕРДІ САҚТАУ – ҚАЗАҚ ҚОҒАМЫНЫҢ АЛДЫНДА ТҰРҒАН МАҢЫЗДЫ МІНДЕТ

«Көктемгі су тасқыны бүкіл Қазақстан халқы үшін қиын сынақ болды. Табиғат апаты әртүрлі салаларға әсер етіп, ауқымы әлі толық бағаланбаған ауыр зардаптарға әкелді. Бұл жолғы депутаттық сауалға — су тасқыны аймағында орналасқан археологиялық нысандардың тағдыры арқау болып отыр. Археологиялық ескерткіштер – еліміздің тарихи-мәдени мұрасының материалданған түрі, оны сақтау қазақ қоғамының алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі.
Апат аймақтарындағы тарихи-мәдени мұраның елеулі бөлігін жоғалту қаупі — Қазақстан Республикасының «Азаматтық қорғау туралы» заңының мәдени құндылықтарды сақтау жөніндегі іс-шараларды қарастыратын 56-бабына сәйкес қазір жедел шараларды қолға алуды қажет етеді. Осы орайда, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және сақтау бойынша тасқын судан кейін шұғыл іс-қимыл салалық бағдарлама әзірлеу қажеттігі бар.
Ол келесі әрекеттерді қамтуы керек:

1-ден, су тасқынынан зардап шеккен археологиялық ескерткіштер аймақтарын анықтау;
2-ден, археологиялық ескерткіштер мен басқа да тарихи-мәдени мұра объектілерінің жай-күйін бағалайтын көшпелі экспедиция жасақтау;
3-ден, су тасқынынан зардап шеккен тарихи-мәдени мұра объектілерінің тізімін жасау;

4-ден, жағдайы төтенше деп бағаланған ескерткіштерге
авариялық-құтқару археологиялық жұмыстарын қолға алу.
5-ден, Археологиялық жұмыстарға лицензиясы бар ұйымдар тартылып, «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы заңының
39-бабының 3-тармағының 4-тармақшасында төтенше жағдайлардың салдарын жою үшін қажетті шарттарды назарда ұстау.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың үшінші отырысында «Біз бай тарихи-мәдени мұраларымызды сақтау үшін археология саласында тәртіп орнатуымыз керек. Елімізде кәсіби археологтар тапшы, археологиялық қазба жүргізу үшін лицензия беру ісінде шешімін таппаған түйткілдер бар», —  деді.

Заң әлсіз болса, ұрының бағы. Соңғы жиырма жылда, заңның жетімсіз және солқылдақ тұстарын пайдаланып, қарақшы археологтар мен алыпсатар саудагерлер қолынан тоналып кеткен мұра көп. Бірқатар облыстарында қаншама қабір қазылып, жергілікті тұрғындар қымбатты жәдігерлердің тоналып жатқанын мәлімдесе де, көбінің соңы жылы жабулы күйде қалып жатыр.
Жақында Талдықорған облысының малшылары шұрық тесік жайылымдар фотосын әлеуметтік желіге салып, «алтын жәдігер іздегендер қазған шұңқырға біздің малымыз түсіп өліп жатыр» деп дабыл қақса, шығыс қазақстандықтар Шілікті жазығындағы Алтын адам табылған обалардың белден қазылып, табыттары қирап жатқанын хабарлаған еді.

Президенттің «Қазақстанды археология саласындағы күмәнді адамдар жайлап алды. Олар құрылыс фирмаларына жекелеген жер телімдерінің тарихи-археологиялық маңызы жоқ деген жалған ғылыми қорытындылар беріп жүр. Осы қызметі үшін қыруар ақша алады» деп баса айтуының бір себебі осында. Қазір Қазақстанда уақыты шектелмеген, аумағы айқындалмаған лицензия алған арнайы білім біліктілігі жоқ жеке адамдар мен ұйымдардың саны ресми — бейресми мәлімет бойынша 60-тан 100-ге дейін жетеді. Ең сорақысы, олар ешкімге ешқандай есеп бермей, білгенін жасап жүр дейді мамандар.
Елімізде бұл сала бойынша тек екі заң болса, оның бірі үстірт, екіншісі – негізгі «Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының заңы болғанымен, бұл заңның да кемшілігі шаш етектен. Ал, көршілеріміз көш ілгері. Қытайда археологиялық зерттеу жұмыстарын тек реттеуге байланысты 20-ға жуық нормативтік-құқықтық құжат қабылданған. Ресейде де тарихи – жәдігерлік байлықтарды қорғау әр деңгейде қатал бақылауға алынған. Өзбекстан шетелдегі жәдігерлерді зерттеу бағытында арнайы орталықтар құрып, мемлекеттік бағдарламаны қолға алды.
Сондықтан Үкіметтен:

бірінші, археология саласын цифрландыру және арнаулы сайт ашылып, елдің барлық аумағында қазірге дейін жүргізілген және жүргізіліп жатқан археологиялық зерттеу мен қазба жұмыстарының есептерін жинақтау, бюджеттік-қаржылық есебін де азаматтардың бақылауына қоса ұсыну;
екінші, алыс-жақын шетелдегі тарихи жәдігерлерімізді жинастыру үшін дипломатиялық-халықаралық құқықтық арнайы жұмыстарды қолға алуды қарастыру;
үшінші, археологиялық қазба жұмыстарын жүргізуге лицензия уақытын мен объектілерін нақтылау тәртібін енгізуді ойластыру;
төртінші, тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғау бойынша үйлестіру жұмыстарын вандализммен күрестің маңызды міндеттерінің бірі ретінде айқындап, жәдігерліктер контрабандасы бойынша жазаны қатаңдатуға назар аудару;
бесінші, археологиялық қазба нысандарында аспан астындағы мұражай немесе туристік кешен салу ісін бір ізге келтіру, құрылыс нысандарының ауданын, учаскелік аумағын, қабылданатын туристердің шекті санын, билет бағасын, түскен табыстың пайдалану мақсатын қатаң бақылауда ұстауға мүмкіндік беретін тетіктер әзірлеу», — деді Сенатор Б.Жексенбай ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектеновке жолдаған депутаттық сауалында.

Дереккөзі: adilet-gazeti.kz