Сурет: ЖИ, жолдаған автор
Біз жетімдік десе, балалар үйін, ата-анасынан айырылған бүлдіршіндерді көз алдымызға келтіреміз. Бұл – көзбен көріп, қолмен ұстайтын қасірет. Ал мен бүгін басқа бір індет жайлы айтқым келеді. Оның аты – эмоционалдық жетімдік. Ата-анасы бар, үйі бар, тамағы тоқ, бірақ жан жылуын көрмей өскен балалардың трагедиясы.
Біз бұл құбылысты жылдар бойы бақылап келемін.
Эмоционалдық жетімдік дегеніміз баланың ата-анасымен бір үйде тұрса да, жан дүниесінің мүлде жалғыз қалуы. Оған ешкім ұрспайды, ұрмайды, бірақ ешкім шынайы сөйлеспейді де. Оның не армандайтынын, неден қорқатынын ешкім сұрамайды. Сұраса да, соңына дейін тыңдауға уақыт жетпейді. Өйткені ата-ана жұмыста, шаршаған, өз өмірінің ауыртпалығымен әлек.
Біздің қоғам баланы киіндіруді, тамақтандыруды, оқытуды ата-аналық міндеттің толық орындалуы деп санайды. Бұл – үлкен қате. Нағыз ата-аналық – баланың ішкі әлеміне ену, сезімдерін тыңдау, қиналғанда қасынан табылу. Бұл уақытты, шыдамдылықты, эмоционалдық ресурсты талап етеді. Дәл осы ресурс қазіргі ата-анада тапшы. Себебі олардың өздері де осылай өскен. Оларға да бала кезде ешкім «сенің не сезінетінің маңызды» демеген. Жара ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді.
Ең үлкен қайшылық – қазақ отбасы дәстүрлі түрде ең қасиетті институт саналады. Бірақ дәл осы қасиетті ұғымдардың көлеңкесінде жан байланысының жоқтығын айту қиын. «Мені ешкім түсінбейді» деу – ата-ананың қасиетіне күмән келтірумен тең көрінеді. Сөйтіп, бала үндемей қалады. Үндемей өседі. Ішінде бір қуыс алып жүріп, ержетеді.
Ержеткен соң не болады? Ол өз эмоцияларын танымайтын, басқалармен терең байланыс құрудан қашатын тұлғаға айналады. Махаббатты іздейді, бірақ оны қабылдауды білмейді. Жақындықты қалайды, бірақ одан қорқады. Өмір бойы неге соншалықты жалғыз екенін түсінбей өтеді. Сосын оның баласы дүниеге келеді – цикл қайта басталады.
Бұл — ұлттық ауқымдағы баяу дағдарыс. Эмоционалды саулығы жоқ адамдар қоғамды сау ете алмайды. Ішкі қуысын сыртқы мақұлдаумен толтыруға тырысқан ұрпақ тәуелділіктерге, агрессияға, тұтынушылыққа бейім келеді. Билікке, атаққа, байлыққа ұмтылады, бірақ бәріне жетсе де, ішіндегі бос қуыс толмай қалады. Өйткені оны тек бала кездегі ата-ананың жылы құшағы, шынайы назары, «мен сені түсінемін» деген сөзі толтыра алатын еді.
Бұл мәселені шешу үшін ең алдымен оны мойындау керек. Ата-ана болу –биологиялық функция емес, күнделікті саналы еңбек. Балаға көйлек әпергеннен гөрі, оның көңіліне көйлек болу әлдеқайда қиын әрі маңызды. Әке баласына «жылама» демей, «жыла, мен қасыңдамын» дейтін заман келуі тиіс. Ана қызына «сенің сезімдерің маңызды» дейтін уақыт жетті.
Біз жол саламыз, үй саламыз, зауыт ашамыз. Бірақ егер соларды салып жатқан жандардың іші бос болса, біз ешқашан бақытты қоғам бола алмаймыз. Ұлттың ұлылығы ғимараттарында емес, азаматтарының жүрегінде. Ал жүректеріміз қазір үнсіз жылап тұр. Осыны есту үшін әуелі өз үнсіздігімізді бұзуымыз керек.
Мен осы үнсіздікті бұзғым келеді. Бәлкім, осы мәтін бір ата-ананы ойландырар. Бір жасөспірім өз
жалғыздығында кінәлі емес екенін түсінер. Бір отбасында бүгін кешке алғаш рет «сен не сезініп жүрсің?» деген сұрақ қойылар. Егер солай болса, бұл сөздер бекер жазылмағаны.
АМАНОВА Қазына,
Шымкент қаласы,
«132 ЖОББМ» 11 сынып оқушысы