Фото: АІ, жолдаған автор
Қазіргі қоғамды әлеуметтік желілерсіз елестету қиын. Таңертең көзімізді ашқаннан бастап, кешке ұйықтағанға дейін «экранға телміріп», түрлі платформалардағы ақпаратпен бетпе-бет келеміз. Әсіресе, жастар үшін виртуалды әлем тек байланыс құралы ғана емес, ақпарат алу, білім үйрену және бос уақыт өткізудің негізгі ортасына айналды.
Осы ортада тренд қалыптастырып, миллиондарды соңынан ертіп жүрген блогерлердің ықпалы күн санап артып келеді. Демек, бүгінгі таңда «Блогерлер – жаңа буынның кумирлері ме?» — деген сұрақтың туындауы заңдылық.
Статистика не дейді? — Халықаралық DataReportal зерттеу орталығының мәліметінше, әлемде 16 — 24 жас аралығындағы жастар күн сайын интернетте орта есеппен 3 сағатқа жуық уақытын тек әлеуметтік желілерге жұмсайды. Ал отандық социологтардың зерттеуінше, қазақстандық жасөспірімдердің 80 пайыздан астамы ақпаратты дәстүрлі БАҚ-тан (газет, теледидар) емес, Instagram, TikTok және YouTube желілерінен алады.
Жүргізілген әлеуметтік сауалнамалар нәтижесінде, қазіргі мектеп оқушыларының 70 пайыздан астамы болашақта «блогер» немесе «контент-мейкер» болғысы келетінін жасырмаған. Бұл көрсеткіш дәстүрлі ғалым, мұғалім немесе инженер мамандықтарына деген қызығушылықтан әлдеқайда жоғары.
Жаңа тренд: Пайдалы контент және әлеуметтік жауапкершілік.
Блогерлердің қоғамға, соның ішінде жастарға тигізер оң әсері де аз емес. Бүгінде шоу-бизнес форматынан бөлек, білім беру, ғылым, кітап оқу (bookstagram), тіл үйрену және жеке кәсіпті бастау бағытында сапалы дүние ұсынатын инфлюенсерлер шоғыры қалыптасты.
*Ұлттық құндылықтар мен білім: Мәселен, қазақ тілі мен тарихын заманауи трендтер арқылы насихаттайтын, танымдық контент түсіретін отандық блогерлер мен подкастерлердің (мысалы, Ularbek, «Досбол-Dosbol» жобалары) аудиториясы негізінен жастар.
*Қайырымдылық пен ынтымақтастық: Отандық блогерлердің («Asar-ume» қоры және т.б.) бір ғана үндеуімен бірнеше күн ішінде мұқтаж жандарға миллиондаған теңге жиналып, баспана беріліп жатады. Бұл – блогерлердің жастар бойында жанашырлық пен әлеуметтік жауапкершілікті оята алатынының айқын дәлелі.
Жылтырағанның бәрі алтын емес: Виртуалды әлемнің көлеңкелі тұсы.
Алайда, бұл феноменнің қауіпті тұстары да жоқ емес. Желідегі бақылаусыз ақпарат ағыны мен тренд қуу психологиясы жастардың санасын улауы мүмкін.
Ең алдымен, блогерлердің тек қымбат көлік, люкс саяхат пен сәнді киімдерді көрсететін «мінсіз өмір» синдромы жасөспірімдерде «мен неге олай өмір сүрмеймін?» деген депрессия мен психологиялық қысым тудырады. Шынайы өмірден алшақтау бақытсыздық сезіміне әкеледі.
Екіншіден, жеңіл ақша табу, құмар ойындарды (букмекерлік кеңселер мен казиноларды) жарнамалау секілді жалған құндылықтар жастарды еңбексіз байлық табуға итермелейді. Бұған қоса, желідегі тексерілмеген медициналық кеңестер, сауатсыз марафондар мен қаржылық пирамидалардың құрығына түсетіндердің көбі – дәл осы блогерлерге соқыр сеніммен ерген жас буын.
Еліктеу нысанының ауысуы. Менің ойымша, блогерлер расында да жаңа буынның бас тартпас кумирлеріне айналды. Егер өткен ғасырларда жастар белгілі ақындарға, тұлғаларға, ғалымдарға немесе Олимпиада чемпиондарына еліктесе, бүгінде олардың орнына әлеуметтік желі жұлдыздары келді.
Жастар көбінесе өздері сүйіп көретін блогердің сөйлеу мәнерін, киім үлгісін, өмір салтын, тіпті дүниетанымын айна-қатесіз қайталайды. Демек, блогерлік – бұл жай ғана хобби немесе табыс көзі емес, бұл – үлкен қоғамдық жауапкершілік. Микрофон мен камера ұстаған әрбір адам өз сөзінің артында мыңдаған жастың тағдыры тұрғанын түсінуі тиіс.
Қорыта айтқанда, блогерлер – ХХІ ғасырдың жаңа феномені және жаңа буынның басты бағыт-бағдарына айналғаны жасырын емес. Дегенмен, уақыт ағымына қарсы тұру мүмкін болмаса да, оны реттеу өз қолымызда. Жас буын кумир таңдауда арзан танымалдылыққа емес, тұлғаның біліміне, мәдениетіне және қоғамға қосқан нақты үлесіне назар аударуды үйренуі қажет.
Ең бастысы – жастардың бойында кез келген ақпаратты сүзгіден өткізетін сыни ойлау қабілеті (critical thinking) мен медиасауаттылық жоғары болуы тиіс. Соңғы таңдауды әркім саналы түрде жасағанда ғана, әлеуметтік желі қоғамды құрдымға емес, дамуға бастайтын күшке айналады.
Кәусар АСАН,
Шымкент қаласы, Тұран ауданы,
«Joo High School мектебінің», 11 «L» — сынып білім алушысы.
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым
сайтының Жас тілшісі
Пайдаланылған дереккөздер тізімі:
*Digital 2024 / 2025 Global Overview Report (DataReportal) – Жастардың әлеуметтік желідегі уақыты туралы халықаралық статистика.
*Отандық медиа-жобалардың мәліметтері – «Ularbek», «Досбол» танымдық жобалары мен «Asar-ume» қорының желідегі қайырымдылық көрсеткіштері.
*«Қазақстан жастары» ұлттық баяндамасы («Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы) – Отандық жастардың ақпарат алу көздері мен мамандық таңдау трендтері