Қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы, Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Марфуға Ғалиқызы Айтхожина – 90 жаста!
(25 тамыз, 1936 жыл, ҚХР, Шыңжаң өлкесі, Құлжа қаласында дүниеге келді).
АНА ТІЛІ
Жататын биіктерде өлшемі тым,
Бір тұтас тауларымның –
Бөлшегісің!
Тағы да тіл жайында толғанайын,
Жазуға құдіретінді келсе күшім!
Түсермін от пен суға мен сен үшін,
Жатса да көп шындықты көмкеріп күн…
Тілі мен діннен жұртты бездіргенде,
Аспаным қақыраған,
Теңселіп шың!..
Тəуелсіз, нұрланды елім, азат күннен,
Аңсаған азаттықты,
Қазақпын мен!
Кешелер, қайғымды айтып күңіренсем,
Жыр жазам, мен осынау –
Ғажап тілмен!
Ойымды Ана тілмен оюлаймын,
Жүректе Ана тілсіз,
Қоюлар мұң.
Құдіретті тілімнің арқасында,
Ешқашан,
Жер бетінен,
Жойылмаймын!
Ар тұтып, ардақтаған азаматын,
Бар ойын,
Ана тілмен жазды ақын.
Салт-сана, ана тілден айырғанда,
Жоюға жанталасты-ау,
Қазақ атын…
Сезімнің тілмен төгіп кестелерін,
Ғасырдан – ғасырларға,
Көшті өнерім!
Ұлтымның ана тіл ғой,
Ар-таңбасы,
Тіл өшпесе,
Менің де өшпегенім!
ТАМЫЗ АЙЫ!
Көншімес көңілім тартпай асылды алға,
Сағыныш саған деген басылған ба?!
Өмірге келген екем,
Өр Талқыда,
Сырлы аспан айдан алқа асынғанда,
Сайрамның көлі толқып қуаныштан,
Толқындар, көкке атылып, тасынғанда!
Кім білген табиғаттың сонша сырын,
Қажымай сол қалпында қалсашы үнің.
Желкілдеп Көксалада, көк бетеге,
Тамызым, əзірлепті мол шашуын!
Тұнығы тынбай тасып Күркілдек те,
Тұрыпты шыңдар бойлап, мұңсыз көкке!
«Мойнына бұршақ салып тілеп алған»,
Жүрегі сол күнгідей дүрсілдеп пе?!.
Əн шалқып, ұлан-асыр той жасапты,
Ойлаған болар, ел-жұрт білсін деп те.
Айдында аққу-қаздар асыр салып,
Тойлапты емін-еркін, ақын халық.
Тербепті сəби үнін Талқытауы,
Бұл күнде Алтай, Балқан жатыр танып!..
Сонша ма таусылғандай тағат бүгін,
Тағы да Талқы жаққа қарап тұрмын!
Өмірге мені əкелген сұлу Тамыз!
Өзіңмен, жаным, сырым,
Жарасты үнім!..
Тамыздың қарсы аламын айын, күнін,
Ерекше болмаса да дайындығым.
Тамызда дүние толқып,
Тамылжиды,
Тамызға арнар менің дайын жырым!
Жайы осы тауда өскен «Қарындастың»,
Өлеңмен өмірімнің зарын бастым.
Енгенше қара жердің құшағына,
Аңсаудан ешқашан да арылмаспын!..
АТАМЕКЕН
Бөктертiп қанжығаға қаншама арман,
Құйылған тасқындайын сан сонардан –
Жалғанда одан асқан бар ма қасiрет,
Елiңдi, туған жердi аңсағаннан?!
Құралған сан түстерден, сан сəуледен,
Өмiрiң өтiптi, Анам,
Аңсауменен…
Аңсау дейтiн –
Адамның ар-ұяты,
Содан сөнiп кетерсiң,
Жансаң неден…
Төзiмдi едi қазақтың халқы қандай,
Сорынан арылмаған, тайқы маңдай!..
Жайым жоқ,
Көрге арқалап кететұғын,
Кезiнде айтарымды, айтып алмай!..
Бiреуi өзiм бе екем, сормаңдайдың,
Қамықпай өтпейдi екен,
Толғанбай күн..
Бұл қалың қазағымның қасiретi,
«Сормаңдай!» болғаныма,
Қорланбаймын!..
Тiрлiктiң мəнi неде, сəнi неде,
Адамның бiрдей емес, əрi неге?!.
Өркенiн өрбiтсiн деп, аз қазағым,
Əлемнiң шашты ма екен,
Бəрiне де?!.
Келетiн шуақ күнiн тосып батыл,
(Ауылы бауырластың қашықта тұр…)
Атыңнан айналайын,
Атамекен!
Бастарын сол қазақтың қосып жатыр!
НЕ ЖЕТСIН КЕҢ ДАЛАМА
Кең дүниенiң есiгiн ашып далада,
Өмiр кешiп келемiн мен қалада.
Байтақ дала, алатын мол тынысым,
Сол даладан –
Сəуле түскен санаға!
Далада өсiп, бауыр бастым қалаға,
Қанша уақыт өтiп кеттi арада.
Қанып iшпей –
Кəусарынан даланың,
Айтшы, шөлiм қана ма?..
Кең даланың таулары да биiк тым,
Ержетiп ем,
Лағындай боп киiктiң.
Кең даланың жарысып жүрiп желiмен,
Кең далада табысып ек, сүйiктiм.
Тал-бесiктi тербетiпсiң, жан Ана,
Кең даласыз бақ-жұлдызым жана ма?
Алматыдай, асқақ,
Ару қалада,
Өмiр өтiп, күн еңкейiп бара ма,
Не жетсiн кең далама!..
МҰСТАФА ӨЗТҮРІК
Арнаған азаматқа ару əнін,
Тимеген жаурыны жерге, палуаным!
Мұстафа!
Қазақ-түркі мақтанышы,
Халқымның аспандатқан аруағын!
Атағын қазақ-түркі аспандатқан,
Өмірің таусылмайтын –
Жатқан дастан.
От шашып қыран көзің сен тұрасың,
Аралап жердің шарын,
Асқарды ассам!..
Тұрасың көз алдымда, асқарды ассам,
Ерлікке бардың қанша, жасқанбастан!
Сүрінбей өтіп едің, сан сүрлеуден,
Тайдырды-ау,
Ажал-тағдыр баспалдақтан…
Кеудеңде тау толқындар тасыттырып,
Қойды өмір, сені арманға асықтырып.
Айналып кеттің дала аңызына,
Табаның –
Туған жерді басып тұрып!
Қастерлі, қайсар едің, таңғалатын,
Жеткізем қалай айтып, жан жарасын?!
Ел-жұртын арқасына сүйеніш қып,
Аңырап, «боздағым» деп
қалды Анашың!..
Ер едің, қайда жүрсең дос табатын,
Кім сендей Ер жігітті жоқтамасын!
Жалғайды өнеріңді, жас өрендер,
Жетіліп артта қалған –
Қос қанатың!..
Кешегі жүзіп өткен Ақтеңізің,
Тербейді, Мұстафаның пəк сезімін.
Бас қосқан Стамбұлда ұлы жиын,
Тебіреніспен еске алып,
Жатты өз ұлын!..
Дереккөздері: https://www.zharar.com/ сайтынан алынды.
Сурет: https://adebiportal.kz/; https://atr.kz
