Қазіргі қоғамды әлеуметтік желісіз елестету қиын. Instagram, TikTok, Telegram, YouTube сынды платформалар күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Әсіресе жастар үшін бұл – қарым-қатынас құралы ғана емес, ақпарат алу, өзін таныту, табыс табу алаңы. Алайда әлеуметтік желінің ықпалы тек оң сипатта емес. Оның жастар санасына, психологиясына, өмірлік құндылықтарына әсері қоғамда алаңдаушылық туғызып отыр. Бұл – бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі.
Біріншіден, әлеуметтік желі ақпарат тарату жылдамдығымен ерекшеленеді. Жастар әлемде болып жатқан жаңалықтарды бір сәтте біліп отырады. Білім беру платформалары, онлайн курстар, мотивациялық контент – мұның бәрі жеке дамуға мүмкіндік береді. Көптеген жас кәсіпкерлер кәсібін дәл осы желі арқылы бастап, табысқа жетіп жүр. Бұл – цифрлық дәуірдің оң жетістігі.
Алайда мәселенің екінші қыры әлдеқайда күрделі. Әлеуметтік желіде қалыптасқан «идеалды өмір» бейнесі жастардың шынайы өмірге деген көзқарасын өзгертуде. Үнемі сәттілік, сән-салтанат, мінсіз келбет көрсетілетін ортада өскен жасөспірім өзін басқалармен салыстыруға бейім келеді. Психолог мамандардың айтуынша, бұл құбылыс өзін-өзі бағалаудың төмендеуіне, күйзеліске, тіпті депрессияға алып келуі мүмкін. Демек, виртуалды әлемдегі жалған стандарттар шынайы өмірдегі құндылықтарды көмескілендіріп барады.
Тағы бір маңызды мәселе – уақытты тиімсіз пайдалану. Орта есеппен алғанда жастар күніне бірнеше сағатын әлеуметтік желіге жұмсайды. Бұл уақыт кітап оқуға, спортпен айналысуға, отбасы мүшелерімен қарым-қатынас жасауға арналуы мүмкін еді. Уақыт өте келе желіге тәуелділік қалыптасып, адам шынайы ортадан алшақтай бастайды. Цифрлық тәуелділік – қазіргі қоғамда мойындалған психологиялық мәселе.
Сонымен қатар жалған ақпараттың таралуы да үлкен қауіп төндіреді. Әлеуметтік желіде тексерілмеген деректер, арандатушылық пікірлер, манипуляциялық контент жиі кездеседі. Ақпараттық сауаттылығы қалыптаспаған жас мұндай мәліметтерге тез сеніп қалуы мүмкін. Бұл қоғамдық пікірдің бұрмалануына, тіпті әлеуметтік шиеленістерге әкелуі ықтимал.
Дегенмен мәселені тек желіден көру біржақты болар еді. Әлеуметтік желі – құрал ғана. Оны қалай пайдалану адамның өз мәдениетіне, тәрбиесіне, сыни ойлау қабілетіне байланысты. Сондықтан түйткілдің шешімі тыйым салуда емес, саналы қолдану мәдениетін қалыптастыруда жатыр. Мектеп бағдарламасына медиа сауаттылық негіздерін енгізу, ата-аналардың цифрлық тәрбиеге көңіл бөлуі, жастардың уақытты басқару дағдыларын дамыту – бұл бағыттағы нақты қадамдар бола алады.
Меніңше, әлеуметтік желіден толықтай бас тарту мүмкін де, қажет те емес. Себебі ол – қазіргі заманның шындығы. Алайда виртуалды әлем шынайы өмірдің орнын баспауы тиіс. Жастар экрандағы лайк пен пікірге емес, нақты білім мен нақты жетістікке ұмтылғаны жөн. Әлеуметтік желі – мүмкіндік алаңы, бірақ ол адамның өмірлік мақсатына айналмауы керек.
Қорытындылай келе, әлеуметтік желінің жастарға әсері екі жақты екенін көреміз. Ол – әрі мүмкіндік, әрі қауіп. Мәселе желінің өзінде емес, оны қолдану мәдениетінде. Егер қоғам саналы тұтыну қағидатын қалыптастыра алса, әлеуметтік желі даму құралына айналады. Ал егер бақылаусыз қалса, ол жас ұрпақтың уақытын да, санасын да жаулап алуы мүмкін. Сондықтан бұл мәселе тек жеке адамның емес, бүкіл қоғамның назарында болуы тиіс.
Жанерке ҚАЛАС,
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Шәкен ауылы,
«№134-орта мектебінің»11-сынып оқушысы.
Жетекшісі: Өтетілеуов Айдарбек,
Қазақ тілі және Әдебиеті пәндерінің мұғалімі
Дереккөздер:azattyq.org
Сурет:ИИ