Сурет: ЖИ, жолдаған автор
Ұлттық құндылық дегеніміз — әр ұлттың тек өзіне тән мәдениеті, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, өнері, әдеби мұрасы, ұлттық ойындары, ұлттық идеологиясы.
Біз ұлт болып әлем аренасында сақталып қалуымыз үшін өзіміздің мәдениетімізді, тілімізді, рухани құндылықтарымызды сақтай білуіміз керек. Руxани жаңғыру бағдарламасы қазіргі таңда Қазақстанға, қазақ еліне өте тиімді, керек бағдарлама. Себебі, қазіргі қоғамда нағыз қазаққа тән қасиеттер азайып барады. Соның бірі — ер жігіттердің шаш бояп, сырға тағуы, қаракөз қыздарымыздың етегін ашып, ұяттан безуі. Әрине, бес саусақ бірдей емес. Бірақ қынабынан қылышын суырып, елім деп еңіреген ұлдардың ұрпақтары мұндай болуы тиіс емес. Ар-ұятын, салт-дәстүрін, қазақи мәдениетін сақтап келген, отбасының ұйытқысы бола білген, бір қолымен бесікті, бір қолымен әлемді тербеткен ақжаулық аналарымыздан туған ұрпақ шетелге еліктеушілікпен бұзылуға тиіс емес!
Руxани жаңғыру бағдарламасының ұлттық сана, ұлттық код, ұлттық бірегейлікті сақтау, прагматизм бөлімдері дәл осы болашақта ұлтымыздың майдаланып кету қаупін шешуге, ұлттық құндылықтарымызды сақтап қалуға арналған.
Дана халқымыз «Ел болашағы — жастардың қолында», — деп зор сенім артып отырғаны тегіннен тегін емес.
Біз тәуелсіз елдің өскелең ұрпақтары ұлттық құндылығымызды сақтап қалу үшін не істей аламыз? Қазақ тілін бірінші орынға қойып, ұлттық құндылығымызды дәріптеп, бойымызға сіңіріп, болашақ ұрпаққа жеткізу арқылы сақтап қала аламыз.
Біз қазақ — талай қиындықты бастан кешірген, талай мықтыларды құлатқан, ең бастысы ұлттық құндылығымызды сақтап қалған ұлтпыз! Себебі, бізде ұлт бар, ұлттық құндылықтарымыз, ұлттық патриоттық сезім, ұлттық рух бар!
Ұлттық құндылық – әр халықтың рухани тірегі, тарихи жады және ұлттық болмысын айқындайтын басты қазынасы. Оған ана тілі, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, мәдениет, әдеби мұра, ұлттық өнер мен ұлттық тәрбие жатады. Осы құндылықтар арқылы ұлт өзінің ерекшелігін сақтап, әлем халықтарының арасында өзіндік орнын қалыптастырады.
Қоғам үшін ұлттық құндылықтардың маңызы өте зор. Олар адамдарды бірлікке, ынтымаққа, өзара сыйластыққа тәрбиелейді. Ұлттық дәстүрді құрметтеген қоғамда үлкенге құрмет, кішіге ізет, еңбекқорлық, адамгершілік пен отансүйгіштік сияқты қасиеттер берік орнығады. Мұндай қоғам рухани жағынан мықты болып, кез келген қиындықты еңсере алады.
Қазіргі жаһандану заманында көптеген жастар шетел мәдениетіне қызығушылық танытып, өз ұлттық болмысынан алшақтап бара жатқан жағдайлар да кездеседі. Сондықтан ұлттық құндылықтарды сақтау – уақыт талабы. Ана тілімізді құрметтеу, салт-дәстүрімізді дәріптеу, тарихымызды білу және ұлттық тәрбиені ұрпақ бойына сіңіру арқылы ғана біз ұлттық бірегейлігімізді сақтай аламыз. Осы мақсатта жүзеге асырылған «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламасы ұлттық сана мен ұлттық кодты жаңғыртуға, төл мәдениетімізді сақтап, оны заман талабына сай дамытуға бағытталды. Сондықтан ұлттық құндылықтарды сақтау – ең алдымен жас ұрпақтың міндеті. Әрбір жас өз ана тілін ардақтап, ұлттық мәдениетін құрметтеп, ата-баба мұрасын келешек ұрпаққа жеткізуге үлес қосуы керек.
Ұлттық құндылықтарымыз:
- Ана тілі – ұлттың жаны. Тіл – кез келген халықтың ең басты ұлттық құндылығы. Ана тілі арқылы халықтың тарихы, дүниетанымы, мәдениеті мен рухы ұрпақтан ұрпаққа жетеді. Тілінен айырылған халық біртіндеп ұлттық болмысынан да айырылады.
Абай Құнанбайұлы да жастарды ғылым-білімге, ана тілін қадірлеуге үндеді. Оның қара сөздері мен өлеңдері қазақ тілінің байлығы мен көркемдігін дәлелдейді.
Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл» деген. Бұл сөздің маңызы бүгінгі күні бұрынғыдан да арта түсті. Қазақ тілін құрметтеу – тек мемлекеттік тілді білу ғана емес, ұлттың рухын сақтау.
Қазақстанда соңғы халық санағы бойынша халықтың басым бөлігі қазақ ұлты болғанымен, қазақ тілінің қоғамдық өмірдегі қолданысын кеңейту әлі де маңызды міндеттердің бірі. Сондықтан әрбір азамат қазақ тілінде еркін сөйлеп, оны күнделікті өмірде қолдануға ұмтылуы қажет.
- Салт-дәстүр мен әдет-ғұрып – тәрбиенің алтын қазығы. Қазақ халқының салт-дәстүрлері ғасырлар бойы қалыптасып, ұрпақ тәрбиесінің негізіне айналды. Бесікке салу, тұсаукесер, сүндет той, беташар, қыз ұзату, шілдехана сияқты дәстүрлердің әрқайсысының тәрбиелік мәні зор.
Жазушы Мұхтар Әуезовтің: «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген қанатты сөзінде тәрбиенің отбасынан басталатынын айқын көрсеткен.
«Абай жолы» роман-эпопеясында қазақ халқының қонақжайлығы, үлкенге құрметі, билер дәстүрі мен ұлттық тәрбиесі кеңінен суреттеледі. Бұл шығарма қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен салт-дәстүрінің энциклопедиясы саналады.
Ұлттық дәстүрлер қоғамдағы бірлікті нығайтып, жастарды адамгершілікке, жауапкершілікке және сыйластыққа тәрбиелейді.
- Тарих – ұлттың жады. Өз тарихын білмеген халық болашағын дұрыс құра алмайды. Қазақ халқының тарихы – азаттық жолындағы күреске, батырлыққа және бірлікке толы тарих.
Тарихшы Ермұхан Бекмаханов, Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысын ғылыми тұрғыдан зерттеп, қазақ халқының тәуелсіздікке ұмтылысын дәлелдеді.
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы қазақ хандығының қалыптасуы мен елдің тәуелсіздігі жолындағы күресті көркем түрде баяндайды. Бұл шығарма жастардың тарихи санасын қалыптастыруға үлкен үлес қосады.
Тарихын құрметтеген халық қана тәуелсіздігін бағалай біледі.
- Ұлттық әдебиет пен өнер – рухани қазына. Қазақ әдебиеті мен өнері халықтың дүниетанымын, арманын және өмір салтын бейнелейді. Абайдың өлеңдері, Шәкәрімнің философиялық шығармалары, Жамбыл Жабаевтың жырлары – ұлттық рухтың айқын көрінісі.
Абайдың «Толық адам» ілімі жастарды адалдыққа, еңбекқорлыққа және білімге шақырады. Ал Шәкәрім Құдайбердіұлы ар-ожданды адамның ең жоғары қасиеті деп санаған.
Қазақтың күй өнерінде Құрманғазының «Сарыарқа», Дәулеткерейдің «Жігер», Тәттімбеттің «Сарыжайлау» күйлері халықтың тарихы мен еркіндікке деген ұмтылысын бейнелейді.
- Ұлттық ойындар – денсаулық пен тәрбиенің мектебі. Ұлттық ойындар – халқымыздың өмір салты мен тәрбиесінің ажырамас бөлігі. Көкпар, қазақ күресі, асық ату, тоғызқұмалақ, қыз қуу сияқты ойындар жастарды батылдыққа, ептілікке және тапқырлыққа баулиды. Тоғызқұмалақ бүгінде әлемнің көптеген елінде ойналып, халықаралық жарыстар ұйымдастырылып келеді. Бұл қазақ халқының зияткерлік мұрасының әлемге танылып келе жатқанын көрсетеді.
Ұлттық ойындар арқылы жастар өз халқының мәдениеті мен дәстүріне қызығушылық танытады.
- Ұлттық тәрбие мен отбасы құндылығы. Отбасы – ұлттық тәрбиенің алғашқы мектебі. Қазақ халқында «Отан – отбасынан басталады», «Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» — деген нақыл сөздер бекер айтылмаған.
Педагог Мағжан Жұмабаев «Педагогика» еңбегінде ұлттық тәрбиенің баланың тұлға болып қалыптасуындағы маңызын ерекше атап көрсеткен.
Қазіргі таңда жүргізілген әлеуметтік зерттеулер жастардың бойындағы адамгершілік қасиеттердің қалыптасуына отбасының ықпалы ең жоғары факторлардың бірі екенін көрсетеді. Сондықтан ұлттық тәрбиені ең алдымен отбасында бастау қажет.
Қорыта айтқанда, ұлттық құндылық – ұлттың өткенінен сыр шертетін асыл мұра ғана емес, болашаққа бастайтын темірқазық. Тілі мен дәстүрін, тарихы мен мәдениетін, әдебиеті мен өнерін қастерлеген халықтың рухы ешқашан әлсіремейді. Ұлттық құндылықтар – қоғамдағы бірлік пен татулықтың, тәуелсіздік пен тұрақтылықтың басты кепілі.
Бүгінгі жас ұрпақ жаһандану дәуірінде өмір сүргенімен, өз ұлттық болмысын жоғалтпауы тиіс. Біз әлемнің озық жетістіктерін меңгере отырып, ұлттық рухымызды, ана тілімізді, салт-дәстүрімізді сақтай білсек қана нағыз бәсекеге қабілетті ұлтқа айналамыз. Себебі тамыры терең ағаштың ғана бұтағы биікке жайылады.
Әр қазақ өз отбасынан бастап ұлттық тәрбиені дәріптеп, ана тілінде сөйлеп, ұлттық мәдениетті насихаттауға үлес қосуы қажет. Ұлттық құндылықтарды сақтау – тек мемлекет пен ұстаздардың емес, әрбір азаматтың қасиетті борышы. Ата-бабамыз бізге кең байтақ жермен бірге ұлттың рухын, тілі мен дәстүрін аманат етті. Сол аманатқа адал болу – Тәуелсіз Қазақстанның жарқын болашағына қосқан ең үлкен үлесіміз.
«Өткенін құрметтеген халықтың – болашағы баянды, ұлттық құндылығын сақтаған елдің – іргесі берік». Сондықтан ұлттық мұрамызды көздің қарашығындай сақтап, оны келер ұрпаққа толық жеткізу – баршамыздың ортақ міндетіміз әрі ұлы мақсатымыз.
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы,
Қожабақы ауылы, «№25 орта мектептің»
11- сынып оқушысы

