Мен болмасам, кім болады?

Сурет: ЖИ, жолдаған автор

Адам өмірінде бір сәт болады: айнаға қарап тұрып, өзіне үнсіз сұрақ қояды – «Егер мен жасамасам, кім жасайды?» Бұл сұрақтың жауабы дайын емес. Ол дипломда да, қызметтік нұсқаулықта да жазылмайды. Ол – жүректің тереңінен шығатын жауапкершілік.

Біз көбіне батырларды алыстан іздейміз. Тарих парақтарынан, үлкен мінберлерден, биік лауазымдардан. Бірақ шын мәнінде, қоғамды өзгертетін күш – қарапайым адамның күнделікті таңдауларында. Біреуге көмектесу, әділетсіздікке үнсіз қалмау, өз ісін адал атқару – осылардың бәрі «мен болмасам, кім болады?» деген ойдан басталады.

Қазіргі заманда жауапкершілікті бір-бірімізге ысыра салу оңай. «Біреу жасар», «Үкімет шешер», «Уақыт өзі реттер» деген жұбату сөздер санамызды тыныштандырғандай болады. Бірақ уақыт өздігінен ештеңені өзгертпейді. Өзгерісті жасайтын – адам. Ал сол адамның бірі – мен.

Әркімнің өмірінде өз әлемі бар. Біреу үшін ол – отбасы. Бала тәрбиесінде «мен болмасам, кім болады?» деген ұстаным ерекше маңызды. Себебі ертеңгі қоғам бүгінгі тәрбиеден басталады. Біреу үшін ол – мамандық. Дәрігер науқастың үмітіне айналғанда, ұстаз шәкіртінің болашағына жауапты болғанда, кәсіпкер адал еңбекпен елге қызмет еткенде – бәрінің түпкі негізінде осы сұрақ жатады.

Кейде адам өзін кішкентай сезінеді. «Менің бір әрекетім не өзгертеді?» деп ойлайды. Бірақ тарих дәлелдеген шындық бар: үлкен өзгерістер кішкентай қадамдардан басталады. Бір ауыз шындық, бір батыл шешім, бір ізгі іс – тұтас тағдырды, тіпті қоғамды өзгерте алады. Егер әркім өз орнында адал болса, әділ болса, еңбекқор болса – мемлекет те мықты болады.

«Мен болмасам, кім болады?» деген ой – тәкаппарлық емес. Бұл – жауапкершілікті мойындау. Бұл – өз мүмкіндігіңді бағалау. Бұл – сылтаудан бас тартып, іске көшу. Өйткені әр адамның орны бөлек. Әр адамның дауысы маңызды. Әр адамның таңдауы салмақты.

Жастар үшін бұл сұрақтың мәні тіпті терең. Бүгінгі жас – ертеңгі ел тірегі. Егер біз білім алуға, дамуға, ізденуге салғырт қарасақ, ертең елдің тағдырына кім ие болады? Егер біз әділеттілікті талап етпесек, оны кім орнатады? Егер біз мәдениетімізді, тілімізді, құндылықтарымызды қорғамасақ, оны кім қорғайды?

Өмір – дайын сценарий емес. Әрқайсымыз өз жолымызды өзіміз жазамыз. Және сол жолда кейде батылдық қажет. Қателесуден қорықпай әрекет ету қажет. Өйткені әрекетсіздік – ең үлкен жеңіліс.

Адам өзін қоғамнан бөлек қарастыра алмайды. Қоғам – көптеген «мен»-дердің жиынтығы. Егер әр «мен» жауапкершіліктен қашса, «біз» әлсірейді. Ал егер әрқайсымыз «мен болмасам, кім болады?» деп алға шықсақ, «біз» күшейеміз.

Бұл сұраққа жауапты бір рет қана бермейміз. Оны өмір бойы дәлелдеп өтеміз. Әр таңдауда, әр шешімде, әр ісімізде.

Сондықтан да мен өзіме қайта-қайта айтамын:

Егер мен әділ болмасам – кім болады?

Егер мен еңбек етпесем – кім етеді?

Егер мен үнсіз қалсам – кім сөйлейді?

Өзгерісті күту – оңай. Өзгеріс болу – қиын. Бірақ нағыз мәнді өмір дәл сол қиын жолда.