Инклюзивті қоғам: Мүмкіндігі шектеулі жандарға ортаны қалай бейімдейміз?
Бұл тақырып қазіргі қоғам үшін өте өзекті. Инклюзия — бұл жай ғана пандустар орнату емес, бұл әрбір адамның құқығы мен қадір-қасиетін құрметтейтін мәдениет қалыптастыру.
Инклюзивті қоғам: Кедергісіз болашаққа бастар жол
Қоғамның даму деңгейі оның ең әлсіз мүшелеріне деген қарым-қатынасымен өлшенеді. Бүгінде «инклюзия» термині жиі айтылғанымен, оның түпкі мәні –ерекше қажеттіліктері бар жандардың ортаға толыққанды сіңісуі – әлі де жүйелі жұмысты талап етеді. Мүмкіндігі шектеулі жандарға ортаны қалай бейімдейміз және бұл неліктен маңызды?
- Физикалық орта: Пандустан артық дүние.
Инфрақұрылымды бейімдеу – бұл инклюзияның алғашқы баспалдағы. Алайда, бұл тек кіреберіске темір жол салумен шектелмеуі тиіс:
Әмбебап дизайн: Ғимараттар басынан бастап барлық санаттағы адамдарға (арбадағылар, көру қабілеті нашар жандар, қарттар) ыңғайлы етіп салынуы қажет.
Тілсіз көмекшілер: Брайль қарпімен жазылған нұсқаулықтар, дыбыстық бағдаршамдар және тактильді жолдар «көрінбейтін» кедергілерді жояды.
- Сандық инклюзия: Технологияның рөлі.
Қазіргі әлемде интернетке қолжетімділік – өмірлік қажеттілік.
Сайттар мен мобильді қосымшаларды экрандық оқу бағдарламаларына (screen readers) бейімдеу.
Бейнематериалдарға субтитрлер мен сурдоаударма қосу.
Бұл ерекше жандардың қашықтан білім алуына және жұмыс істеуіне жол ашады.
- Психологиялық кедергілерді бұзу.
Ең қиын кедергі – ғимарат табалдырығы емес, адам санасындағы στερεотиптер. Инклюзивті мәдениетті қалыптастыру үшін:
Аяушылықтан – Теңдікке: Мүмкіндігі шектеулі жандарға «көмекке мұқтаж жан» ретінде емес, «тең құқылы серіктес» ретінде қарау.
Этикалық қарым-қатынас: Мүгедектігі бар адамдармен сөйлесу мәдениетін мектеп қабырғасынан үйрету.
- Білім мен еңбек: Әлеуметтік лифт.
Нағыз бейімделу адам өзін қоғамға пайдалы сезінгенде іске асады.
Инклюзивті білім беру: Балалардың ерте жастан бірге өсуі – болашақтағы кемсітушіліктің алдын алады.
Квота емес, мүмкіндік: Кәсіпорындарда арнайы жұмыс орындарын жабдықтап, икемді жұмыс графигін ұсыну.
Түйін, инклюзия – тек мүмкіндігі шектеулі жандарға ғана емес, бүкіл қоғамға керек. Кедергісіз орта қарттарға, жас аналарға
және уақытша жарақат алған жандарға да қолайлы. Біз ортаны бейімдеу арқылы шектеулерді емес, мүмкіндіктерді кеңейтеміз.
Толғанай ЖАҚСЫЛЫҚҚЫЗЫ,
Алматы қаласы Білім Басқармасының
Алатау ауданы бойынша «№26 ЖББМ» 11 – сынып оқушысы.
Сурет:(сурет: https://qazaq1913.com)
