Фото:АІ, жолдаған автор
Қайталанбайтын жалғыз капитал
Адам баласы өмір бойы түрлі құндылықтардың соңынан жүгіреді: мансап қуады, дүние жинайды, беделге ұмтылады. Жоғалған ақшаны қайта табуға, сынған заттың жаңасын сатып алуға, тіпті жіберген қателіктерді уақыт өте келе түзетуге болады. Алайда, адам өмірінде орны ешқашан толмайтын, ешбір байлыққа сатып алуға келмейтін бір-ақ ресурс бар. Ол – Уақыт.
Өкінішке орай, адамзат баласының ең үлкен қателігі – уақытты шексіз деп ойлауында. Біз оның шынайы бағасын көбіне бәрі кеш болғанда, артқа бұрылып қарағанда ғана түсінеміз. Неліктен біз уақыттың қадірін ерте бастан ұғына алмаймыз? бұл сананың алданышы ма, әлде өмірдің қатал заңдылығы ма?
Уақытты ұрлайтын факторлар мен психологиялық тұзақтар
- Балалық шақ иллюзиясы және уақыттың сызықтық қабылдануы
Бала күнімізде уақыт өте баяу жылжитындай көрінеді. Бір жыл – тұтас бір ғасырдай, ал есею – қол жетпес армандай сезіледі. Мектепті тезірек бітіріп, үлкен өмірге қадам басуға асығамыз. Психологтардың түсіндіруінше, бала миы жаңа ақпаратты өте көп қабылдағандықтан, өткен уақыт оған ұзақ болып көрінеді.
Алайда, жас ұлғайған сайын күнделікті тұрмыс бірсарынды (рутинаға) айналады да, уақыт зымырап жүре береді. Кеше ғана бірінші сыныпқа барған баланың бүгін өз перзентін мектепке жетектеп апаруы – уақыттың бізді қалай алдап соғатынының айқын дәлелі.
- Сандық дәуірдің «тұзағы»: Әлеуметтік желілер
Бүгінгі таңда уақыттың қадірін түсінуге кедергі жасайтын ең үлкен кесел -цифрлық тәуелділік. «Бірнеше минутқа ғана кіремін» деп әлеуметтік желі парақшасын ашқан адамның сағаттары қалай өтіп кеткенін байқамай қалуы — жиі кездесетін құбылыс.
Біз уақытты жай ғана өткізіп жатқан жоқпыз, біз оны жоғалтып жатырмыз. Виртуалды әлемде жоғалған минуттар күндерге, апталарға, ал кейін өкінішке толы жылдарға айналады. Желідегі «лайктар» мен мағынасыз бейнероликтер біздің шынайы өмірімізді ұрлап жатыр.
- Теңдік пен таңдау: 24 сағаттың құпиясы
Уақыттың ең әділ қасиеті – оның әлемдегі барлық адамға бірдей мөлшерде берілуі. Миллиардердің де, қарапайым жұмысшының shadow да тәулігіне тек 24 сағаты бар. Адамдар арасындағы айырмашылық – осы уақытты қалай басқаруында (тайм-менеджмент).
Бірінші санаттағы адамдар: Уақытты өзін дамытуға, білім алуға, отбасына және армандарына жұмсайды.
Екінші санаттағы адамдар: «Ертең істеймін» деген сылтаумен, уақытты бос әңгіме мен мақсатсыз тірлікке құрбан етеді.
Өкініш –уақыттың ең ауыр сабағы
Көп жағдайда адам баласы уақыттың қадірін тек айырылу сәтінде ғана сезінеді:
Жақынынан айырылғанда – оған жеткілікті көңіл бөлмегеніне, жылы сөз айтпағаныны өкінеді.
Жасы ұлғайғанда – жастық шақта тәуекел етіп, армандарды орындамағанына бармағын тістейді.
Денсаулық сыр бергенде – өз ағзасына уақытылы күтім жасамағанын түсінеді.
Бұл өкініштер – уақыттың бізге беретін ең қатал әрі ауыр сабақтары. Алайда, өткенді артқа қайтару ешкімнің қолынан келмеген және келмейді де.
Бүгінмен өмір сүру өнері
Уақыттың қадірін түсіну үшін міндетті түрде үлкен өкінішке тап болу немесе қартаюды күту шарт емес. Әрбір таңның атуы – адамға берілген жаңа мүмкіндік пен баға жетпес сый. Өмір – болашақта болатын бір белгісіз кезең емес, өмір – дәл қазіргі сәт.
«Бүгінгі істі ертеңге қалдырмау» – жай ғана мақал емес, бұл уақытты бағалаудың алтын ережесі. Әр минутты саналы түрде, мәнді де мағыналы өткізуге тырысқан адам ғана өмірдің шынайы бақытын сезіне алады. Өйткені уақытты бағалау – өз өміріңді бағалау деген сөз.
Кәусар АСАН,
Шымкент қаласы, Тұран ауданы,
«Joo High School мектебінің», 11 «L» — сынып білім алушысы.
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым
сайтының Жас тілшісі
Қолданылған әдебиеттер мен дереккөздер тізімі:
1.Абай Құнанбайұлы. «Қара сөздері» (Қарасөз: Жиырма бес, Отыз сегіз).
- Шәкәрім Құдайбердіұлы. «Анық пен танық»
3.Сенека, Луций Анней. «Уақыттың қысқалығы туралы» (De Brevitate Vitae). – Стивен Кови. «Ерекше тиімді адамдардың 7 дағдысы» (The 7 Habits of Highly Effective People).
4.Джеймс Клир. «Атомдық әдеттер» (Atomic Habits).