Фото:АІ, жолдаған автор
Қазақ халқының рухани кеңістігінде Абай Құнанбайұлының орны ерекше биік. Ол жай ғана өлең өрген ақын емес, ұлттың болмысын емдеуге тырысқан бас хакім, қоғамның дертін аяусыз сынаған бас ойшыл болды. Абай өз заманындағы надандықпен, еріншектікпен және білімсіздікпен сөз қаруы арқылы күресті. Оның «Қара сөздері» мен поэзиясы арада ғасырдан астам уақыт өтсе де, бүгінгі қоғамның айнасы болып қала бермек. Алайда, ақпарат тасқыны әлемді жаулаған, интернет пен жасанды интеллект үстемдік құрған ХХІ ғасырда көпшілікті бір сауал мазалайды: «Қазіргі заманның Абайы бар ма, бар болса ол кім?»
Хакімнің бүгінгі бейнесі және заман талабы: Тұлғаның трансформациясы: Бір есімнен – ұжымдық санаға. Бүгінгі таңда «Қазіргі заманның Абайы» деп нақты бір адамның есімін атау мүмкін емес, тіпті қате болар еді. Себебі Абай — феномен. Ол өз бойына философты да, ағартушыны да, заңгерді де, композиторды да біріктірді. Қазіргі ақпараттық қоғамда бұл рөл біртұтас зиялы қауым мен қоғам белсенділерінің иығына түсіп отыр.
Ол міндетті түрде қолына қалам алған ақын болуы шарт емес. Бүгінгінің «Абайлары» – халықтың санасын оятуға ықпал етіп жүрген сан түрлі саланың өкілдері. Мысалы, қоғамдағы әділетсіздік пен жемқорлықты ашық жазып, шындықты іздеп жүрген кәсіби журналистер мен зерттеушілерді атауға болады. Сонымен қатар, жастарды ғылымға бағыттап, ұлттық білім сапасын көтеруге жан аямай жүрген ғалымдар мен ағартушы-ұстаздар да осы қатарда. Әлеуметтік желілердегі арзан дүниелерге тосқауыл қойып, кітап мәдениетін, терең подкастар мен сапалы медиа-өнімдерді насихаттап жүрген креативті жастар да бүгінгі күннің ағартушылары болып табылады.
- Егер Абай бүгін өмір сүрсе… Абай өз дәуірінің ең ауыр, ең өткір мәселелерін қозғады. Егер хакім бүгінгі жаһандану заманында өмір сүрсе, оның сыни қаламына ілігетін тақырыптар мүлдем басқаша сипат алар еді. Ол бос мақтан мен жалқаулықты айыптап қана қоймай, әлеуметтік желілердегі мағынасыз контентке алтын уақытын құрбан еткен жастарды сынар еді. «Еңбек қылмай, тапқан мал дәулет болмас» деген сөзін бүгінгі жеңіл ақша табуды көздейтін құмар ойындар (лудомания) мен қаржылық пирамидаларға қарсы бағыттар еді. Кітап оқу мәдениетінің төмендеп, клиптік ойлау жүйесінің белең алуын ұлттық қасірет ретінде көтерер еді.
Абайдың «Адам бол!» концепциясы – қазіргі таңдағы эмпатия, эмоционалды интеллект және медиасауаттылық ұғымдарымен үндес. Бүгінгі заманда Абайдың идеяларын ұстау дегеніміз – құрғақ ұрандату емес, нақты іспен айналысу. Білімді насихаттайтын, ұлттық құндылықтарды заманауи тілде сөйлететін, әділдікті қоргайтын әрбір азамат – Абай салған ағартушылық жолдың тікелей жалғастырушысы.
Абайды сырттан іздеудің қажеті бар ма?
Қорыта айтқанда, қазіргі заманның Абайын сырттан, біреудің бойынан іздеп уақыт өткізудің қажеті шамалы. Абай – әрбір саналы қазақтың жүрегінде, ойында болуы тиіс ішкі компас. Хакімнің ұлылығы оның тек тарихи тұлға болғандығында емес, оның идеяларының өлмейтіндігiнде. Егер біздің қоғам уақыттың қадірін біліп, білімге ұмтылып, әр іске жауапкершілікпен қарай бастаса, демек, Абайдың миссиясы орындалып жатыр деген сөз. Сондықтан әрбір адам өз ісіне адал болу арқылы өз заманының «Абайына» айналуға ұмтылуы тиіс.
Кәусар АСАН,
Шымкент қаласы, Тұран ауданы,
«Joo High School мектебінің», 11 «L» — сынып білім алушысы.
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым
сайтының Жас тілшісі
Қолданылған әдебиеттер мен дереккөздер тізімі:
1.Әуезов М. «Абай жолы» роман-эпопеясы.
2.Тәжі-Мұрат А. «Абайтану дәрістері» / Ғылыми-зерттеу еңбектері.
3.Омарұлы Б. «Замана мінбері және ұлттық зиялылар»
4.Ғарифолла Е. «Хакім Абай» (Философиялық трактат).
5.Мамырбек Ғ. «Цифрлық дәуірдегі ұлттық бірегейлік»//Мысль журналы, 2024.