Қазақтың кең даласында тарихы терең, топырағы киелі, әр тасы шежіре болып сыр шертетін мекендер аз емес. Сондай қасиетті қоныстардың бірі – Қақпақ ауылы. Сырт көзге қарапайым ғана ауыл болып көрінгенімен, оның әр көшесінде – өткеннің ізі, әр төбесінде – тарихтың табы, әр тұрғынында – туған жерге деген ерекше сүйіспеншілік бар.
Туған жер деген ұғым әр адам үшін қымбат. Адам баласы қай жерде жүрсе де, балалық шағы өткен, алғашқы арманы қалыптасқан, алғаш рет қуанып, алғаш рет үлкен өмірге қадам басқан мекенін жүрегінде сақтайды. Қақпақ та талай ұрпақтың балалық шағына куә болған, талай азаматтың қанатын қатайтып, үлкен өмірге шығарып салған қасиетті мекен.
Тарихы терең туған өлке
Қақпақ ауылының тарихы – бір ғана күнмен немесе бір ғана оқиғамен шектелмейтін ұзақ шежіре. Елді мекеннің қалыптасуы мен дамуы қазақ даласындағы тарихи өзгерістермен тығыз байланысты.
Өткенге көз жүгіртсек, бұл өңірде тіршілік еткен халықтың негізгі кәсібі мал шаруашылығы, егіншілік және жер жағдайына байланысты басқа да кәсіптермен сабақтас болған. Кең далада көшіп-қонып өмір сүрген ел үшін жердің әрбір бөлігі ерекше мәнге ие еді. Қай жерде қыстау, қай жерде жайлау болатыны, судың қайдан алынатыны, малдың қай жерде жайылатыны – барлығы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған.
Қақпақтың да бүгінгі бейнесі осындай тарихи кезеңдердің жалғасы іспетті.
Елді мекеннің атауының өзі туған жердің ерекшелігімен сабақтасып жатқандай. Ауыл атауы уақыт өте келе талай тарихи кезеңді бастан өткерген халықтың жадында сақталып, бүгінгі ұрпаққа жетті.
Ауыл тарихын білу – өткенді ғана білу емес. Ол – бүгінгі күннің қайдан басталғанын түсіну.
Сондықтан Қақпақтың тарихын зерттеу, көнекөз қариялардың әңгімесін жинау, ескі суреттер мен құжаттарды сақтау – кейінгі ұрпақ үшін аса маңызды.
Қақпақтың қасиеті неде?
Қасиетті мекен дегеніміз тек табиғаты әдемі немесе тарихы көне жер ғана емес.
Қасиетті мекен – адамның жүрегінде із қалдырған жер.
Қақпақтың қасиеті де оның табиғатында ғана емес, осы топырақта ғұмыр кешкен адамдарында.
Бұл ауылдан қаншама отбасы өмір сүріп, ұрпағын тәрбиеледі. Қаншама бала осы жерде алғаш мектеп табалдырығын аттады. Қаншама жас арманына қанат байлап, туған ауылынан үлкен қалаларға, түрлі оқу орындары мен еңбек орталарына аттанды.
Алысқа кеткендердің өзі туған жерін ұмытпайды.
Өйткені туған жер – адамның мекені ғана емес, оның естелігі
Балалық шақтың көшелері, мектеп ауласы, достармен өткізген күндер, ауылдағы қарапайым тіршілік – жылдар өткен сайын адамның жадында ерекше қымбат бола түседі.
Сондықтан Қақпақтың қадірін оның тұрғындарының жүрегінен іздеу керек.
Ауыл – ұлттың алтын бесігі
Қазақ халқы үшін ауылдың орны бөлек.
Қала қанша дамыса да, ауыл – ұлттық болмыстың маңызды тірегі болып қала береді. Ауылда тіл, дәстүр, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу секілді құндылықтар күнделікті өмірмен біте қайнасып жатады.
Қақпақ та осы құндылықтарды бойына сіңірген мекен.
Ауылдағы үлкен кісілердің әңгімесі – бір мектеп. Олардың өткен өмір туралы айтқан әр сөзі кейінгі буын үшін тарихи дерек.
Қазақта «Қариясы бар елдің – қазынасы бар» деген түсінік бар. Шынында да, ауылдың тарихын білетін қариялар – елдің тірі шежіресі.
Олардың естеліктерін жазып алу, тарихын хатқа түсіру – бүгінгі ұрпақтың міндеті.
Өйткені бүгін айтылған әңгіме ертең тарихи дерекке айналады.
Қақпақтың табиғаты
Туған жердің қасиетін оның табиғатынан бөліп қарау мүмкін емес.
Қақпақтың кең даласы, самал желі, табиғи көріністері ауыл тұрғындарының күнделікті өмірімен біте қайнасқан.
Ауыл табиғаты адамға ерекше тыныштық сыйлайды.
Таңертеңгі даланың тыныштығы, алыстан көрінген тау мен төбе, көктемдегі құлпырған табиғат, жаздағы жаймашуақ күн, күздегі сары дала, қыстағы ақ қар – әр мезгіл Қақпақтың өзіндік көркін қалыптастырады.
Қаланың қарбаласынан шаршаған адам ауылға келгенде тыныс алғандай болады.
Бұл – туған жердің адамға беретін ерекше әсері.
Табиғат пен адам арасындағы байланысты сақтау – бүгінгі ұрпақтың жауапкершілігі.
Өйткені туған жерді сүю тек оны сөзбен мақтаумен шектелмейді. Оның табиғатын қорғау, тазалығын сақтау, жерін қадірлеу де туған жерге деген құрметтің белгісі.
Қақпақтан түлеген азаматтар
Әр ауылдың өзіндік мақтанышы болады.
Бір ауылдан ғалым шықса, бір ауылдан ұстаз, дәрігер, спортшы, өнер адамы немесе елге қызмет еткен азаматтар шығады.
Қақпақтың да елге танылып, туған жерінің атын абыроймен алып жүрген азаматтары бар.
Олардың әрқайсысы – ауылдың тарихындағы жеке бір парақ.
Ауылдан шыққан азаматтың жетістігі – тек өзінің жетістігі емес. Ол туған жерінің де мерейін көтереді.
Спортта жеңіске жеткен жас ауылдың атын танытады.
Білімде биіктеген оқушы ауыл мектебінің абыройын арттырады.
Өнерде танылған жас туған жердің мәдениетін насихаттайды.
Еңбекпен жетістікке жеткен азамат кейінгі ұрпаққа үлгі болады.
Сондықтан ауыл жастарын қолдау – ауылдың болашағын қолдау деген сөз.
Жастар – ауылдың ертеңі
Қақпақтың болашағы бүгінгі жастардың қолында
Қазіргі жас ұрпақтың мүмкіндігі бұрынғыдан әлдеқайда кең. Интернет, жаңа технология, білім беру мүмкіндіктері жастарға әлемнің кез келген бұрышынан білім алуға жол ашып отыр.
Бірақ үлкен мүмкіндік туған жерден алыстау дегенді білдірмейді.
Керісінше, білім алып, тәжірибе жинап, туған ауылына пайдасын тигізуге болады.
Ауылдан шыққан жас журналист Қақпақтың тарихын жазуы мүмкін.
Жас кәсіпкер ауылда жаңа жұмыс орындарын ашуы мүмкін.
Маман ауылдың дамуына өз білімімен үлес қоса алады.
Спортшы кейінгі балаларға спортты үйретуі мүмкін.
Мұғалім ауыл балаларының арманын оятуы мүмкін.
Осылайша бір адамның жетістігі тұтас ауылдың дамуына әсер етеді.
Туған жерге қызмет ету
Туған жерге қызмет ету міндетті түрде үлкен қызмет атқару деген сөз емес.
Кейде ауылдың тазалығына үлес қосу да – қызмет.
Мектеп оқушыларына көмектесу де – қызмет.
Ауыл тарихын жинақтау да – қызмет.
Қарт адамдарға қолдау көрсету де – қызмет.
Туған жер туралы жақсы дүние жазу да – қызмет.
Ең бастысы – адам өз мекеніне бейжай қарамауы керек.
Туған жерін сүйген адам оның кемшілігін де көре біледі. Бірақ кемшілікті сынаумен ғана шектелмей, оны түзетуге әрекет жасауы қажет.
Қақпақтың болашағы да осындай жанашыр адамдарға байланысты.
Ауылдың бүгінгі тынысы
Уақыт бір орында тұрмайды.
Кезінде ауылдың тіршілігі басқа болса, бүгінгі өмір де өзгеше. Технология дамыды, адамдардың тұрмыс-тіршілігі өзгерді, жастардың қызығушылығы артты.
Бірақ өзгермейтін бір нәрсе бар.
Ол – туған жерге деген сезім.
Қақпақта да бүгінгі ұрпақ өз арманына ұмтылып, білім алып, түрлі салада өзін сынап келеді.
Мектеп оқушылары түрлі байқауларға қатысып, спортпен айналысып, шығармашылық қабілетін дамытып жүр.
Олардың әр жетістігі ауыл үшін қуаныш.
Өйткені ауылдың ертеңі – бүгінгі баланың қолында.
Туған жер туралы жазу – тарихты сақтау
Көп жағдайда ауыл тарихы үлкен тарихи кітаптардың арасында елеусіз қалып қояды.
Бірақ әр ауылдың өз тарихы бар.
Әр көшенің өз естелігі бар.
Әр үйдің өз шежіресі бар.
Әр отбасының өткеннен жеткен әңгімесі бар.
Сол себепті Қақпақтың тарихын жазу – бір ауылдың тарихын ғана жазу емес. Ол белгілі бір өңірдің, белгілі бір ұрпақтың өмірін сақтау.
Бүгінгі ұрпақ ертең «бұл ауыл бұрын қандай еді?» деп сұрауы мүмкін.
Сол кезде жауап беретін дерек болуы керек.
Ескі суреттер, тарихи құжаттар, ауыл ақсақалдарының естеліктері, белгілі азаматтардың өмір жолы, мектеп тарихы, ауылдың қалыптасуы – барлығы жинақталуы қажет.
Бұл істі тек тарихшылар емес, ауыл жастары да атқара алады.
Телефонға сұхбат жазу, ескі суреттерді цифрландыру, үлкендердің әңгімесін қағазға түсіру – тарихты сақтаудың қарапайым, бірақ маңызды жолдары.
Қақпақ – балалық шақтың мекені
Адамның туған жерге деген махаббаты көбіне балалық шақтан басталады.
Балалық шақта үлкен болып көрінген көшелер кейін кішкентай болып көрінуі мүмкін.
Бірақ сол көшелердегі естеліктер адамның жүрегінде сол қалпында қалады.
Қақпақта өскен әр баланың өз естелігі бар.
Бірі мектепке алғаш барған күнін есіне алады.
Бірі достарымен өткізген уақытын сағынады.
Бірі ауылдағы мерекелерді еске алады.
Бірі жазғы демалысты күтетін.
Бірі ауылдың тыныштығын ерекше жақсы көретін.
Уақыт өте келе адам туған жерден алыстаған сайын осы қарапайым сәттердің қадірін тереңірек түсінеді.
Себебі балалық шақ қайтып келмейді.
Ал балалық шақтың мекені жүректе мәңгі қалады.
Қасиетті мекеннің қадірін білу.
Туған жерді қадірлеу – оның тарихын білу.
Тарихын білу – өткенге құрмет.
Өткенге құрмет – болашаққа жауапкершілік.
Осы үш ұғым бір-бірімен тығыз байланысты.
Егер жас ұрпақ өзінің туған жерінің тарихын білмесе, оның сол мекенмен байланысы әлсіреуі мүмкін.
Сондықтан Қақпақтың тарихын мектеп бағдарламасындағы қосымша өлкетану сабақтарында, ауылдық кездесулерде, мәдени іс-шараларда таныстыру маңызды.
Жастар туған жерінің белгілі тұлғаларын білуі керек.
Ауылдың қалыптасу тарихын білуі керек.
Өткен ұрпақтың еңбегін бағалауы керек.
Сонда ғана туған жерге деген мақтаныш сезімі қалыптасады.
Қақпақтың ертеңі
Әрбір ауылдың болашағы туралы ойлағанда ең алдымен оның адамдары еске түседі.
Жері мен табиғаты маңызды.
Инфрақұрылымы да маңызды.
Бірақ ауылдың шынайы байлығы – оның халқы.
Егер ауылда білімге ұмтылған жастар болса, еңбекқор азаматтар болса, туған жеріне жанашыр адамдар болса, онда ол ауылдың болашағы бар.
Қақпақтың да болашағы бүгінгі ұрпақтың қолында.
Бүгінгі оқушы – ертеңгі маман.
Бүгінгі жас – ертеңгі ел азаматы.
Бүгінгі арман – ертеңгі нәтижеге айналуы мүмкін.
Сондықтан жастарға сенім арту, олардың бастамаларын қолдау, білім алуына мүмкіндік жасау – ауылдың келешегін ойлау.
Қорытынды:
Қақпақ – картадағы жай ғана нүкте емес.
Ол – талай адамның тағдыры тоғысқан мекен.
Ол – талай баланың балалық шағы өткен жер.
Ол – ата-бабаның ізі қалған топырақ.
Ол – бүгінгі ұрпақтың арманы мен ертеңгі үміті тоғысқан қасиетті мекен.
Туған жердің қадірін кейде одан алыстағанда түсінесің. Ауылдан кеткен адам оның қарапайым тыныштығын, таныс көшесін, самал желін, адамдарын сағынады. Себебі туған жер адамның жүрегінде өшпейтін із қалдырады.
Қақпақтың қасиеті де осында.
Бұл мекеннің ең үлкен байлығы – оның тарихы, табиғаты және адамдары.
Уақыт өзгеруі мүмкін. Ауылдың келбеті де жаңаруы мүмкін. Жаңа үйлер салынып, жаңа ұрпақ өсіп, жаңа тарих жазылуы мүмкін.
Бірақ өткеннің ізі жоғалмауы керек.
Өйткені өткенін білген ұрпақ қана болашағын нық құра алады.
Қақпақ – кешенді тарихтың куәсі ғана емес, бүгінгі өмірдің де бір бөлшегі.
Оның әр таңы – жаңа үміт.
Әр баласы – жаңа арман.
Әр азаматы – ауылдың бір тірегі.
Ал туған жерге деген махаббат – ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын ең қымбат құндылық.
Қақпақ – қасиетті мекен. Қақпақ – тарихы бар туған жер. Қақпақ – жүректе сақталатын мекен.
Туған жердің топырағы – адамға әрдайым ыстық.
Сондықтан Қақпақтың қадірін білу – өткенге тағзым ету ғана емес, келешекке аманат қалдыру.
АБИЛАХАТҚЫЗЫ Нұрай,
Алматы облысы, Райымбек ауданы,
«Қақпақ» ауылындағы
«Жаменке» орта мектебінің 10 — сынып оқушысы
Жетекшісі:Мұқанбекова Майра Әміржанқызы
