«Farabi Shakirti» мектеп мұғалімдері мен орта және жоғары оқу орындары оқытушыларына, сала мамандарына, магистранттар мен жасөспірімдерге арналған Республикалық желілік басылым-сайты
Тарих

«Іле — Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты – табиғи байлықты қорғау мекені

Сурет: ЖИ, жолдаған автор

Қазақстан – табиғаты алуан түрлі, табиғи ресурстарға бай мемлекет. Еліміздің оңтүстік-шығысындағы Іле өзені мен Балқаш көлі маңы ерекше экологиялық маңызға ие. Осы аумақтағы табиғи кешендерді, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау мақсатында 2018 жылы «Іле — Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты құрылды. Резерват Алматы облысының Балқаш ауданы аумағында орналасқан. Оның бастапқы жалпы аумағы 415 164,2 гектарды құраған.

«Іле — Балқаш» резерватының негізгі мақсаты – табиғи экожүйелерді сақтау, биоалуантүрлілікті қорғау және сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктердің мекен ету ортасын қамтамасыз ету. Бұл аумақ Іле өзенінің атырауы, Балқаш көлі маңы және шөлді-далалы табиғи ландшафттарымен ерекшеленеді. Мұнда су-батпақты жерлер мен тоғайлы алқаптардың табиғи тепе-теңдігін сақтаудың маңызы зор.

Резерваттың табиғи ерекшеліктерінің бірі – оның жануарлар дүниесінің байлығы. Іле — Балқаш өңірі көптеген құстардың мекен етуі және қоныс аудару жолдарында орналасуы арқылы маңызды. Сонымен қатар бұл аймақта құлан, қарақұйрық және басқа да жабайы жануарлар кездеседі. Резерваттың құрылуы осындай жануарлардың табиғи мекендерін сақтауға мүмкіндік береді.

«Іле — Балқаш» атауының өзі осы өңірдегі екі маңызды табиғи нысанды – Іле өзені мен Балқаш көлін байланыстырады. Іле өзені Балқаш көлінің негізгі су көздерінің бірі болғандықтан, өзен атырауының экологиялық жағдайы көлдің жағдайымен тікелей байланысты. Сондықтан резерват аумағын қорғау тек жануарлар мен өсімдіктерді сақтаумен шектелмей, тұтас өңірдің экологиялық тұрақтылығына әсер етеді.

Резерваттың маңызды бағыттарының бірі – сирек кездесетін жануарларды қорғау. Іле — Балқаш өңірін табиғи қалпына келтіру жобаларында Тұран жолбарысын тарихи мекеніне қайта жерсіндіру мәселесі де қарастырылып келеді. Бұл бастама аймақтың табиғи экожүйесін қалпына келтіру және жануарлар дүниесін байыту тұрғысынан маңызды.

Соңғы жылдары резерваттың аумағын кеңейту бойынша да жұмыстар жүргізілуде. 2024 жылы Алматы облысының әкімдігі «Іле — Балқаш» мемлекеттік табиғи резерватының ерекше қорғалатын аумағын кеңейту үшін 35 088 гектардан астам жерді резервте қалдыру туралы шешім қабылдады. Ал 2026 жылғы Үкімет қаулысымен резерват аумағы 450 252,6747 гектарға дейін ұлғайтылды.

Табиғатты қорғау үшін резерваттың айналасында арнайы күзет аймағы да белгіленген. 2025 жылғы қаулы бойынша резерваттың экожүйелеріне зиян келтіретін нысандарды орналастыруға және табиғи ортаға кері әсер ететін қызмет түрлеріне шектеулер қойылған. Бұл шаралар қорғалатын аумақтың табиғи жағдайын сақтауға бағытталған.

«Іле — Балқаш» мемлекеттік табиғи резерватының маңызы тек табиғатты қорғаумен ғана шектелмейді. Ол ғылыми зерттеулер жүргізуге, экологиялық білім беруге және халықтың табиғатқа деген жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді. Табиғи аумақтарды қорғау арқылы болашақ ұрпаққа Қазақстанның бірегей экожүйелерін сақтап қалуға жағдай жасалады.

Қорыта айтқанда, «Іле — Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты – Қазақстандағы табиғатты қорғау жүйесінің маңызды нысандарының бірі. Оның аумағында Іле өзенінің атырауы, Балқаш маңының табиғи кешендері және көптеген жануарлар мен өсімдіктердің мекендері қорғалады. Резерваттың аумағын кеңейту және табиғи ресурстарды қорғау жұмыстары өңірдің экологиялық тұрақтылығын сақтауға бағытталған.

Табиғат – адамзатқа ортақ құндылық. Сондықтан Іле–Балқаш сияқты ерекше қорғалатын аумақтарды сақтау – бүгінгі ұрпақтың ғана емес, келешек ұрпақ алдындағы да маңызды міндет.

БАҚЫТБЕК  Гүлжан  Жандосқызы,
Алматы облысы, Балқаш ауданы, Қарой ауылы,
МДШО «Үлгілі орта мектебі» МКМ

11-сынып оқушысы.

Жетекшісі: Бейсенбаева Гүлзат  Бериистемовна,

қазақ тілі және әдебиеті пәндерінің мұғалімі

Сәйкес жаңалықтар

Желтоқсан құрбандары – мәңгі есте

Тәуелсіздік: Рухтың азаттығы мен Ұлттың аманаты

Жылқы жылы қандай болған?