📸 Сурет: https://adebiportal.kz/kz/news/view/filmge-tolegen-men-qyz-zibek-qalai-tandaldy
Қазақ киносының тарихында көркемдік деңгейімен де, көтерген тақырыбымен де ерекше орын алатын туындылардың бірі – «Қыз Жібек» фильмі. Сұлтан Қожықовтың режиссерлігімен түсірілген бұл фильм қазақ халқының бай мәдениетін, салт-дәстүрін және адам сезімінің тереңдігін экран арқылы жеткізе білді. Алайда фильмге тек Төлеген мен Жібектің махаббат хикаясы ретінде қарау аздық етеді. Менің назарымды ерекше аударған кейіпкер – Қыз Жібектің өзі. Себебі оның бейнесінен сол кезеңдегі қазақ қызының сұлулығын ғана емес, мінезін, намысын, таңдау құқығын және ішкі жан дүниесін көруге болады.
Алғашында Қыз Жібек көрерменге сұлулығымен ерекшеленетін ару ретінде танылады. Бірақ оқиға дамыған сайын оның тек сырт келбетімен емес, ақылымен, сабырлығымен және өз сезіміне деген адалдығымен ерекшеленетінін байқаймыз. Төлегенмен кездесуі оның өміріндегі маңызды өзгерістердің бірі болады. Жібек Төлегенді таңдағанда тек оның сыртқы келбетіне қызықпайды, оның бойындағы батылдық пен адамгершілікті де бағалайды. Осы тұста Жібектің сезімге жеңіл қарамайтын, өз жүрегінің таңдауына сенетін тұлға екенін түсінеміз.
Маған кейіпкердің ерекше әсер қалдырған тұсы – оның өз сезіміне адалдығы. Төлегеннің әкесі Базарбайдың қарсылығына қарамастан, екі жастың махаббаты түрлі кедергілерге тап болады. Ал Бекежанның Жібекке деген сезімі біртіндеп қызғаныш пен өзімшілдікке ұласады. Бекежанның әрекеті арқылы махаббат пен иемдену сезімінің екі түрлі ұғым екенін көреміз. Ол Жібектің таңдауын құрметтеудің орнына, өз қалауын алға қояды. Бұл – фильмдегі маңызды психологиялық тартыстардың бірі.
Төлегеннің қазасынан кейін Жібектің бейнесі одан әрі тереңдей түседі. Ол үшін бұл жай ғана сүйген адамынан айырылу емес, болашаққа деген үмітінің үзілуі еді. Осы оқиғадан кейін көрермен Жібектің бойындағы қайғыны ғана емес, оның сезімінің қаншалықты шынайы болғанын түсінеді. Менің ойымша, дәл осы тұс кейіпкердің махаббат символына айналуына негіз болды. Өйткені ол өз сезімін уақытша қызығушылық ретінде емес, өміріндегі маңызды құндылық ретінде қабылдайды.
Фильмнің көркемдік ерекшелігіне де тоқталмай кетуге болмайды. Меруерт Өтекешованың Қыз Жібек бейнесін сомдауы өте сәтті шыққан. Оның көзқарасы, қимыл-қозғалысы мен кейіпкердің ішкі сезімін жеткізуі образды нанымды етеді. Сонымен қатар фильмдегі ұлттық киімдер, табиғат көріністері, музыка мен декорация қазақ халқының мәдени болмысын танытады. Әсіресе аққу бейнесі мен Жібектің сұлулығын байланыстыра көрсету фильмнің поэтикалық сипатын күшейтеді. Бұл көркемдік шешімдер кейіпкердің бейнесін есте қаларлықтай ете түскен.
Тағы бір қызықты жайт – «Қыз Жібек» фильмінің 1972 жылы экранға шығып, кейін қазақ киносының алтын қорынан орын алуы. Фильмнің басты құндылығы – ұлттық эпосты кино тілімен сөйлете білуінде. Ол арқылы көрермен тек өткен дәуірдің тыныс-тіршілігін танып қана қоймай, сол замандағы адамдардың сезімі мен дүниетанымын түсінеді.
Қорытындылай келе, мен үшін Қыз Жібек – тек сұлу ару немесе ғашық болған қыз емес. Ол – өз сезіміне адал, ұжүрегінің таңдауын бағалайтын, қазақ қызының рухани болмысын танытатын тұлға. Фильмді талдай отырып, шынайы махаббаттың негізі тек сезімде емес, бір-бірінің таңдауын құрметтеуде екенін түсінеміз. Сондықтан «Қыз Жібек» фильмінің бүгінгі күнге дейін көрермен
жүрегінен орын алуы кездейсоқ емес. Қыз Жібек бейнесі – уақыт өтсе де маңызын жоғалтпайтын адалдық пен махаббаттың көркем символы.
ЖАКАШОВА Каусар,
ЕСИМОВА Мерей,
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, «Журналистика» факультеті
«Кино және Медиа» бөлімінің І – курс студенттері