«Farabi Shakirti» мектеп мұғалімдері мен орта және жоғары оқу орындары оқытушыларына, сала мамандарына, магистранттар мен жасөспірімдерге арналған Республикалық желілік басылым-сайты
Ғибрат

Жаһандану дәуіріндегі ұлттық құндылықтар

Сурет: ЖИ, жолдаған автор

Қазақстан көпұлтты мемлекет. Біздің күшіміз – бірлігімізде. «Ынтымақ бар жерде ырыс бар». Қазақтың дәстүрін сақтай отырып, басқа ұлттардың мәдениетін құрметтеу – нағыз мәдениеттілік. Бұл – «мәдениеттер диалогы» деген үлкен саясат. Мәдениеттер диалогы — әртүрлі ұлттар мен өркениеттердің өзара әрекеттесуі, тәжірибе алмасуы және бір-бірін байыту процесі. Бұл ұғым әртүрлі дәстүрлер мен көзқарастарды құрметтеу арқылы бейбітшілік пен келісімді сақтаудың негізі болып табылады.(ЖИ шолуынан, ашық дереккөзі).

Кіріспе

Бүгінгі әлем – ашық әлем. Шекаралар шарықтап, мәдениеттер тоғысып, ақпарат ағыны тоқтамайды. Мұны «жаһандану» дейміз. Жаһандану бір жағынан даму, екінші жағынан сынақ. Өйткені әлем бірігіп жатқанда, әр ұлт «Мен кіммін? Менің ерекшелігім не?» деген сұраққа жауап іздейді. Ұлы Шоқан Уәлиханов «Басқа жұртқа еліктеген ел өзінің қасиетінен айырылады» деген екен. Бұл сөз жаһандану дәуіріндегі бізге айтылған өсиет сияқты.

Жаһанданудың пайдасы мен қатері.  Жаһандану адамзатты жақындастырды. Біз бүгін Нью-Йорктегі жаңалықты, Токиодағы технологияны, Париж сән үлгісін бір күнде білеміз. Сауда дамыды, білім кеңейді, халықтар достығы артты. «Дүние дөңгелек» деген сөздің мәні осыдан шыққан.

Бірақ қатері де осында. Жаһанданумен бірге «масс мәдениет» келеді. Бәрі бірдей киінеді, бірдей музыка тыңдайды, бірдей сөйлейді. Ұлттық тіл, ұлттық киім, ұлттық салт біртіндеп ығысып қалады. «Өзгенікі алтын болса да, өзіңдікі – мыс» демекші, жат мәдениетті көшіріп әкелгеннен гөрі, өз қазынамызды сақтау әлдеқайда қиын. Тіл – ұлттың жаны. Тіл жоғалса, ұлт жоғалады. Сондықтан «Тіл – тарихтың айнасы» дегенді ұмытпауымыз керек.

Ұлттық құндылықтар дегеніміз не?  Қазақ үшін ұлттық құндылық – бұл тек киіз үй мен домбырамен бірге – «қонақжайлық», «ағайынға жанашырлық», «үлкенді сыйлау», « туған жер мен халқына адалдық», «шежірені білу». «Жеті атасын білмеген – жетесіз» деген сөз бекер айтылмаған. Шежіре – ұлттың жады. Ата-ананы сыйлау, туған жерді қадірлеу, «бірлігі жарасқан ел» болу – бәрі құндылық.

Бүгінгі жастар шет тілін білуі керек, заман ағымына ілесуі керек. Бұл дұрыс. «Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар» дейді. Бірақ шет тілін үйреніп жүріп, ана тілін ұмыту – үлкен қате. Екі тілді білу – екі қанат, ал ана тілін ұмыту – қанатыңды өзің қиюмен тең.

Ғылыми көзқарас.  ЮНЕСКО-ның мәліметінше, әр екі апта сайын әлемде бір тіл жоғалып жатыр. Тілмен бірге сол ұлттың ойлау жүйесі, мақал-мәтелі, ән-күйі де кетеді. Бұл – адамзат үшін үлкен шығын. Жаһандану экономиканы біріктірсе, мәдениетті кедейлендірмеуі керек. «Түрлі-түсті гүлден бақ көрікті» дегендей, әлемнің сұлулығы – әр ұлттың өзіндік өрнегінде.

Қорытынды.  Қорыта айтқанда, жаһандану – жел сияқты. Қарсы тұрсаң, жығады. Қалыққа ұшсаң, алып кетеді. Ал даналық – желдің бағытына қарай желкенді дұрыс қою. Біз әлемге есігімізді ашуымыз керек, бірақ өз үйіміздің кілтін жоғалтпауымыз керек.

Болашақта Қазақстанды әлемге танытатын нәрсе – мұнай емес, ұлттық рухымыз, әдептілігіміз, қонақжайлығымыз болады. «Ұлттық құндылықсыз ұлт – тамырсыз ағаш»  демекші, тамырымызды тереңге жіберіп, бұтағымызды әлемге жайық.

АРИПБЕК  Балнұр  Ғалымжанқызы,

Республикалық «Farabi  shakirti» журналы

мен  www.farabishakirti.kz  желілік басылым

сайтының  Жас  тілшісі

«Қосан Мамытов мектебінің» түлегі,

Түркістан облысы,

Төле би ауданы, Зертас ауылы.

Шығармашылық жетекшісі:

Адылбеков Ерлан Қуандықұлы,

мектеп директоры

Сәйкес жаңалықтар

Абай облысында Абайдың 180 жылдығына арналған онкүндік мерейтойлық шаралар легі жалғасуда. Мерейтойдың негізгі шаралары бүгін ақынның туған жері – Абай ауданында өтті

Абай жиі қолданған бес сөз

Өлең өнеріндегі әл-Фараби қағидаты мен өлеңдеріне қысқаша талдау.

farabi shakirti shakirti