22 Наурыз – Ұлыстың ұлы күні!

Бүгін біз жыл сайын көктеммен бірге келетін, табиғат пен адам рухының үндесуінің айшықты үлгісі – 22 наурыз – Ұлыстың ұлы күні туралы сөз қозғаймыз. Бұл мереке тек жаңа жылдың бастамасы ғана емес, сонымен бірге үш мыңжылдықтан астам тарихы бар, көшпенділер өркениетінің асыл мұрасы, бүкіл түркі әлемінің ортақ қазынасы іспетті. 

Мерекенің шығу тарихы: Наурыз – күн мен түн теңелетін сәттен бастау алатын ежелгі мереке. Ғалымдардың зерттеулері бойынша, Наурыздың алғашқы деректері б.з.б. VIII ғасырдағы зороастризмнің қасиетті кітабы «Авестада» кездеседі. Бұл мерекенің тарихы үш мыңжылдықтан астам уақытты қамтиды. Көне түркілерде Наурыз «жыл басы» ретінде аталып, оны «ұлыстың ұлы күні» деп дәріптеген. Мұхаммед Қашқаридың «Диуани лұғат ит-түрік» атты атақты еңбегінде түркілердің Наурызды «күннің қайта туған күні» ретінде атап өткендігі жан-жақты сипатталған.

Қазақ халқы үшін Наурыз – шаңырақтың берекесі, отбасының ынтымағы, рудың бірлігі орнайтын киелі мезгіл. Бұл күні адамдар бір-біріне «Наурыз құтты болсын!» деп ақ тілектерін арнап, кешірім сұрасып, араздықтарды ұмытқан. Ұлы ойшыл Шоқан Уәлиханов өзінің этнографиялық жазбаларында Наурызды «қазақтың ұлттық болмысының басты өзегі» деп бағалаған. Бұл баға бүгінгі күнге дейін өз маңызын жойған жоқ.

Халықаралық мәртебе алуы: Тәуелсіздік алғаннан кейін Наурыз мерекесі қазақ халқы үшін ғана емес, бүкіл әлемдік қауымдастық үшін ерекше маңызға ие бола бастады. 2009 жылы ЮНЕСКО Наурызды адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізді. Бұл – ұлттық мерекенің әлемдік деңгейде танылғанын көрсететін тарихи шешім болды.

2010 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 64-сессиясында 21 наурызды «Халықаралық Наурыз күні» деп жариялады. Бұл бастаманы Қазақстан, Әзірбайжан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Түркия сынды бірқатар мемлекеттер бірлесіп ұсынған еді. Қазіргі таңда Наурызды әлемнің 20-дан астам елінде ресми түрде атап өтеді. Иран, Әзірбайжан, Түркия, Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан, сондай-ақ Ресейдің бірқатар ұлттық республикаларында Наурыз мемлекеттік мереке мәртебесіне ие.

Қазақстандағы мереке: Қазақстанда 22 наурыз – Ұлыстың ұлы күні – республикалық маңызы бар мереке және демалыс күні болып саналады. Егемендік алған алғашқы жылдардан бастап, 1991 жылы Наурыз мемлекеттік мәртебеге ие болды. Бұл – кеңестік кезеңде үзілген ұрпақтар сабақтастығының қалпына келтірілгенінің айқын белгісі еді.

Мереке қарсаңында еліміздің барлық қалалары мен облыстарында «Наурыз көрмелері», халықтық сауда, қолөнершілер фестивальдары, ұлттық спорт ойындары ұйымдастырылады. Алматыдағы «Көктем» фестивалі, Астанадағы «Ұлыстың ұлы күні» шарасы, Түркістандағы қасиетті кесенелер маңындағы жиындар мыңдаған адамды біріктіреді. Туризм саласындағы есептер бойынша, Наурыз апталығында ішкі туризмнің белсенділігі 3–4 есеге артады.

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бір мерекелік жиында: «Наурыз – ұлттық бірліктің жарқын үлгісі, бейбітшілік пен келісімнің символы. Бұл күні біз тарихымызды мақтан тұтып, ата-бабамыздың өсиетін жаңғыртамыз» – деп атап өткен болатын.

Қазақ халқы үшін Наурыздың 7 күнінің әрқайсысына ерекше мән берілген:

• Бірінші күні – Құт күні: отбасылық құттылықтар, бата алу
• Екінші күні – Береке күні: наурызкөже әзірленіп, қонақтар күтіледі
• Үшінші күні – Ырыс күні: еңбек, шаруашылық істердің басталуы
• Төртінші күні – Әдет күні: ұлттық ойындар, жарыстар
• Бесінші күні – Жыр күні: айтыстар, жыр додалары
• Алтыншы күні – Көңіл күні: жастар кештері, той-думан
• Жетінші күні – Тазалық күні: табиғатты аялау, ортаны көркейту

Бұл күндердің әрқайсысы – ұлттық салт-дәстүрдің терең философиясын бойына сіңірген рухани код

Қазіргі заманғы маңызы: Уақыт өте келе Наурыз мерекесінің мазмұны жаңа мағыналарға байыды. Бастапқыда табиғаттың жаңаруын, шаруашылық циклдің басталуын білдірген бұл күн бүгінде ұлттық бірліктің, рухани жаңғырудың және мәдени дипломатияның маңызды алаңына айналды.

Елімізде 2021 жылы қабылданған «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Наурыздың салт-дәстүрлерін қайта жаңғырту, жастарды ұлттық құндылықтарға баулу бағытында жүйелі жұмыс жүргізілуде. Мектептерде Наурыз қарсаңында «Наурыз – тұңғыш көктем» тақырыптық сабақтары, қолөнер шеберлік сыныптары ұйымдастырылып, оқушыларға ұлттық салт-дәстүрдің мән-маңызы терең түсіндіріледі.

Бүгінде Наурыз мерекесі Қазақстанның 130-дан астам этнос өкілдерін біріктіретін ортақ алаңға айналған. Осы күні еліміздің барлық өңірлерінде түрлі ұлт өкілдері өздерінің көктем мерекелерін насихаттап, ортақ дастархан басында бірліктерін бекітеді. Бұл – қазақстандық бейбітшілік пен келісімнің, этносаралық татулықтың нағыз үлгісі.

22 Наурыз – Ұлыстың ұлы күні – көктемнің шуағын, жаңару мен жасарудың лебін алып келетін ерекше күн. Бұл мереке – ата-бабадан мирас болған киелі дәстүрдің жалғасы, ұрпақтар сабақтастығының жарқын көрінісі. Қазақстандықтар бұл күні бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін, құрметтерін білдіріп, ортақ мақсат жолындағы бірліктерін бекітеді.

«Наурыз келсе, науқас кетеді» деген халық даналығы тек физикалық ауру туралы емес, рухани кеселдерден арылу, жаңару туралы айтылған. Бұл күні айтылған ақ тілек, жасалған игі істер келер жылдың бетін айқындайды.

Осы орайда, барша қазақстандықтарды Ұлыстың ұлы күнімен құттықтаймыз! Әр отбасының шаңырағы биіктен көрінсін, береке мен бірлік елімізден таймасын. Біздің ортақ мақсатымыз – Тәуелсіз Қазақстанның болашағын нығайту, ұлттық құндылықтарымызды дәріптеу.

Наурыз құтты болсын, құрметті отандастар!

Аружан  МӘУЛІТ,

Алматы қаласы, Әуезов ауданы,

«№13 мектеп-гимназиясының» 11-сынып оқушысы