Сурет: AI, жолдаған автор
Ахмет Байтұрсынұлы:
«Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп
болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл».
Егер бір күні өз ана тілімізді түсінбейтін күйге жетсек, онда біз өзімізді толыққанды ұлт деп атай аламыз ба?
Тіл – жай ғана қарым-қатынас құралы емес. Ол халықтың тарихи жады, мәдениеті мен дүниетанымының сақтаушысы. Ұлттың рухани болмысы ең алдымен тіл арқылы көрінеді. Сондықтан тіл әлсіресе, ұлттың да рухани тірегі әлсірейді. «Тіл тағдыры – ұлт тағдыры» деген ойдың мәні де осында.
Қазақ халқы үшін ана тілі ғасырлар бойы қалыптасқан рухани қазына. Ұлт зиялылары бұл мәселенің маңызын ерте түсінген. Мысалы, Ахмет Байтұрсынұлы: «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл» деп айтқан. Бұл сөз бүгінгі қоғам үшін де аса маңызды ескерту болып қала береді.
Қазіргі кезде қазақ тілі мемлекеттік тіл болғанымен, оның қолданылу аясында белгілі бір қиындықтар байқалады. Кейбір жастар күнделікті әңгімеде немесе әлеуметтік желілерде қазақ тілін толық қолданбай, басқа тілдерді араластырып сөйлеуге бейім. Бір қарағанда бұл ұсақ мәселе сияқты көрінуі мүмкін. Алайда уақыт өте келе мұндай әдет тілдің табиғи тазалығына әсер етуі ықтимал.
Белгілі жазушы Мұхтар Мағауин қазақ тілінің болашағына алаңдап: «Тілінен айырылған халық – халық болудан қалады» деген еді. Бұл – жай ғана сөз емес, ұлттың болашағына айтылған қатты ескерту. Шынында да, тіл жоғалса, халықтың тарихы, мәдениеті, дүниетанымы да біртіндеп ұмыт болады.
Ал көрнекті қаламгер Шерхан Мұртаза ана тіліне деген жауапкершілік туралы: «Тіл – ұлттың жүрегі. Жүрексіз адам қалай өмір сүрмесе, тілсіз ұлт та өмір сүре алмайды» деп атап өткен. Бұл пікір тілдің тек мәдени емес, өмірлік маңызы бар екенін айқын көрсетеді.
Дегенмен тілдің болашағы тек алаңдаушылықпен ғана шешілмейді. Ең алдымен, тілге деген құрмет отбасыдан басталуы керек. Үйде балалармен ана тілінде сөйлесу – тілдің табиғи дамуының ең маңызды негізі. Сонымен қатар мектептерде қазақ тіліндегі әдебиеттерді оқу мәдениетін арттыру, жастар арасында қазақ тіліндегі сапалы медиа-контентті көбейту де тілдің дамуына үлкен үлес қоса алады.
Қорытындылай келе, тіл тағдыры шын мәнінде ұлт тағдыры. Тілді сақтау тек заңдар мен бағдарламалардың міндеті емес, ол әр адамның күнделікті таңдауы арқылы жүзеге асады. Ана тілінде сөйлеу, оны құрметтеу, келесі ұрпаққа жеткізу әрбір азаматтың рухани жауапкершілігі.
Егер біз тілімізді қадірлеп, оны өміріміздің ажырамас бөлігіне айналдырсақ, онда ұлттық болмысымыз да сақталады. Ал егер тілге немқұрайлы қарап, оны екінші орынға ысыратын болсақ, онда болашақ ұрпақ бізден бір ғана сұрақ сұрауы мүмкін: «Бізге аманат болған тілді неге қорғай алмадыңдар?»
Сондықтан әр қазақтың жүрегінде бір шындық анық болуы керек: тілді сақтау өткенге құрмет,
бүгінге жауапкершілік және болашаққа аманат. Тілі бар халық қана мәңгі жасайды.
Кәусар АСАН,
Шымкент қаласы, Тұран ауданы,
«Joo High School мектебінің», 11 «L» сынып оқушысы
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Ахмет Байтұрсынұлы. Тіл тағылымы. — Алматы: Ана тілі, 1992.
- Мұхтар Мағауин. Қазақ тарихының әліппесі. — Алматы, 1995.
- Шерхан Мұртаза. Тіл және руханият туралы мақалалар жинағы. -Алматы, 2008.
- Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі. Қазақстан Республикасындағы тіл саясаты туралы материалдар.
- Қазақстан Республикасының Парламенті. «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заң.
- Қазақ әдебиеті және тіл мәдениеті бойынша оқу құралдары мен интернет деректері.