Сурет: ЖИ, жолдаған автор
Қазіргі таңда әлем халқының саны 8 миллиардтан асты. Халық саны – мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік және саяси дамуына әсер ететін негізгі көрсеткіштердің бірі. Демография ғылымы халық санының өсуін, орналасуын және құрамын зерттейді. Әсіресе халқы ең көп елдер жаһандық процестерге тікелей ықпал етеді.
Халқы ең көп мемлекеттер. Үндістан – қазіргі таңда әлемдегі халқы ең көп мемлекеттердің бірі. Оның халқы 1,4 миллиардтан асады. Елдегі жоғары туу көрсеткіші мен халықтың тығыз орналасуы экономикалық дамуға да, әлеуметтік мәселелерге де әсер етеді.
Қытай ұзақ уақыт бойы бірінші орында болғанымен, соңғы жылдары халық санының өсуі баяулап келеді. Қытайда халық саны көп болғандықтан, өндіріс пен еңбек ресурстары өте дамыған.
АҚШ – халқы көп елдердің үштігіне кіреді. Бұл мемлекетте халық санының өсуіне иммиграцияның әсері зор.
Сондай-ақ Индонезия, Пәкістан, Бразилия сияқты елдер де халқы ең көп мемлекеттер қатарына жатады. Бұл елдердің ерекшелігі – табиғи өсімнің жоғары болуы және урбанизация деңгейінің артуы.
Қазақстанның демографиялық жағдайы
Қазақстан – жер көлемі бойынша әлемде тоғызыншы орында тұрғанымен, халық саны салыстырмалы түрде аз мемлекет. Қазіргі таңда еліміздің халқы шамамен 20 миллионнан асты.
Қазақстанда халықтың орналасуы біркелкі емес: оңтүстік аймақтарда халық тығыз орналасса, солтүстік және батыс өңірлерде сирек қоныстанған. Бұл табиғи-климаттық жағдайлар мен экономикалық мүмкіндіктерге байланысты.
Елімізде соңғы жылдары туу көрсеткіші өсіп, халық саны біртіндеп артып келеді. Сонымен қатар көші-қон процестері де демографиялық жағдайға әсер етеді. Осы тұрғыда «Көп түкірсе – көл» деген мақал халық санының біртіндеп өсіп, ел дамуына үлес қосатынын көрсетеді.
Ғылыми талдау. Ғылыми тұрғыдан алғанда, халық санының көп болуы әрдайым артықшылық емес. Бір жағынан, еңбек ресурстарының молдығы экономикалық өсімді қамтамасыз етеді. Екінші жағынан, халық санының шамадан тыс көбеюі жұмыссыздық, азық-түлік тапшылығы, экологиялық мәселелер сияқты қиындықтарға әкелуі мүмкін.
Қазақстан үшін маңызды мәселе – халық санының сапасын арттыру, яғни білім деңгейін көтеру, денсаулық сақтау жүйесін дамыту. «Саннан сапа артық» деген нақыл сөз осыны дәлелдейді.
Қорытынды.
Қорытындылай келе, халқы ең көп мемлекеттер әлемдік экономика мен саясатта жетекші рөл атқарады. Ал Қазақстан үшін халық санының өсуімен қатар оның сапасын жақсарту маңызды. «Бірлік бар жерде тірлік бар» демекші, халықтың бірлігі мен білімділігі елдің болашағын айқындайды. Сондықтан демографиялық саясатты тиімді жүргізу – мемлекеттің тұрақты дамуының негізгі кепілі.
АРИПБЕК Балнұр Ғалымжанқызы,
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым
сайтының Жас тілшісі
«Қосан Мамытов мектебінің» түлегі,
Түркістан облысы,
Төле би ауданы, Зертас ауылы.
Шығармашылық жетекшісі:
Адылбеков Ерлан Қуандықұлы,
мектеп директоры
