Адам өміріндегі ең қымбат құндылықтардың бірі – отбасы. Отбасы адамға мейірім, жылулық, қамқорлық сыйлайтын алғашқы орта болып саналады. Әр адамның тұлға болып қалыптасуына, тәрбиесіне, дүниетанымының дамуына отбасының әсері өте зор. Сондықтан әлемде отбасының маңызын насихаттау мақсатында арнайы мереке белгіленген. Ол – 15 мамыр Халықаралық отбасы күні.
Бұл мерекені Біріккен Ұлттар Ұйымы 1993 жылы бекітті. Негізгі мақсат – қоғам назарын отбасы мәселелеріне аудару, отбасылық құндылықтарды дәріптеу және отбасының қоғамдағы рөлін күшейту. Бүгінде бұл күн әлемнің көптеген елдерінде аталып өтеді. Әр мемлекет отбасы институтын нығайтуға бағытталған түрлі іс-шаралар ұйымдастырып, халық арасында отбасының қадірін түсіндіруге тырысады.
Қазақ халқы үшін отбасының орны ерекше. «Отан – отбасынан басталады» деген сөз бекер айтылмаған. Қазақ мәдениетінде отбасы тек ата-ана мен балалардан ғана тұрмайды, ол – үлкен әулет, ұрпақ сабақтастығы, ағайын-туыс арасындағы сыйластық. Ерте заманнан бері халқымыз отбасы тәрбиесіне үлкен мән берген. Баланы кішкентайынан үлкенді құрметтеуге, кішіге қамқор болуға, әдептілік пен адамгершілікке баулыған. Осындай тәрбиенің арқасында қоғамда бірлік пен татулық сақталған.
Отбасы – адамның алғашқы мектебі. Бала ең алдымен ата-анасына қарап бой түзейді. Оның сөйлеу мәнері, мінезі, қарым-қатынасы көбіне отбасындағы тәрбиеге байланысты қалыптасады. Егер отбасында мейірім мен түсіністік болса, бала да айналасына жанашыр болып өседі. Ал керісінше, отбасында ұрыс-керіс көп болса, ол баланың психологиясына теріс әсер етеді. Сондықтан ата-ананың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігі өте үлкен.
Қазіргі қоғамда отбасы құндылықтарын сақтау маңызды мәселелердің біріне айналып отыр. Технологияның дамуы, әлеуметтік желілердің көбеюі адамдар арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуде. Кейбір адамдар бір үйде тұрса да, бір-бірімен аз сөйлеседі. Әркім өз телефонына үңіліп, шынайы қарым-қатынастың азайып бара жатқаны байқалады. Осындай кезде отбасы мүшелерінің бірге уақыт өткізуі, ашық әңгімелесуі өте маңызды. Мысалы, бірге дастархан басында отырып тамақтану, серуендеу немесе демалыс күндерін бірге өткізу отбасылық байланысты нығайтады.
Сонымен қатар қазіргі таңда ажырасу мәселесі де қоғамда жиі кездеседі. Оның түрлі себептері бар: түсініспеушілік, материалдық қиындықтар, жауапкершіліктің аздығы және тағы басқа. Ажырасу тек ерлі-зайыптыларға ғана емес, балаларға да ауыр әсер етеді. Сондықтан жастар отбасын құрмас бұрын үлкен жауапкершілікті сезінуі керек. Отбасы тек махаббатпен емес, өзара құрметпен, сеніммен және сабырмен сақталады.
Халықаралық отбасы күні – тек мереке ғана емес, әр адамға ой салатын күн. Бұл күні адамдар ата-анасына, бауырларына, жақындарына көбірек көңіл бөліп, алғыс айтып жатады. Кейбір елдерде қайырымдылық акциялары, отбасылық фестивальдер, спорттық жарыстар ұйымдастырылады. Мұндай шаралар адамдар арасындағы жақындықты арттырып, қоғамдағы бірлікті нығайтады.
Қазақстанда да отбасы саясатына ерекше көңіл бөлінеді. Мемлекет көпбалалы отбасыларды қолдау, ана мен бала денсаулығын қорғау, жастарға баспана беру сияқты бағдарламаларды жүзеге асырып келеді. Бұл – отбасы институтын нығайтуға жасалған маңызды қадамдардың бірі. Себебі мықты отбасы – мықты мемлекеттің негізі.
Қазақ халқы қашанда отбасылық құндылықтарды жоғары қойған. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету, ата-ананы сыйлау – біздің ұлттық тәрбиеміздің ажырамас бөлігі. Бүгінгі жастар осы құндылықтарды сақтап, болашақ ұрпаққа жеткізе білуі керек. Өйткені ұлттық тәрбие ең алдымен отбасында қалыптасады.
Отбасының тағы бір маңызды қызметі – адамға рухани қолдау көрсету. Кейде адам өмірінде қиындықтар болып жатады. Сондай сәттерде жанынан табылатын, демеу болатын ең жақын жандар – отбасы мүшелері. Ата-ананың жылы сөзі, бауырдың қолдауы адамға күш береді. Сондықтан отбасы тек бірге тұратын адамдар тобы емес, ол – сенім мен сүйіспеншілік мекені.
Қазіргі жастар арасында мансап пен материалдық байлыққа көп көңіл бөлінетін жағдайлар кездеседі. Әрине, жақсы өмір сүру маңызды. Бірақ қандай жетістікке жетсе де, адамның жан тыныштығы мен бақыты көбіне отбасымен байланысты болады. Себебі шынайы бақыт – туған жандарыңның амандығы мен жанында болуы.
Отбасындағы тәрбие қоғамның болашағына тікелей әсер етеді. Тәрбиелі, білімді, мәдениетті ұрпақ өсіру үшін ең алдымен отбасындағы атмосфера дұрыс болуы қажет. Егер әр отбасы өз баласына жақсы тәрбие берсе, қоғамда қылмыс азайып, адамдар арасында сыйластық көбейеді. Сондықтан отбасы мәселесі тек бір үйдің ғана емес, бүкіл қоғамның мәселесі болып саналады.
15 мамыр – адамдарға отбасының қадірін тағы бір рет еске салатын ерекше күн. Бұл күні тек сыйлық беріп немесе мерекелік сөз айтумен шектелмей, жақын адамдарымызға уақыт бөліп, олардың жанында болу маңызды. Кейде қарапайым жылы сөздің өзі адамға үлкен қуаныш сыйлайды.
Қорытындылай келе, отбасы – адам өмірінің тірегі, қоғамның негізі. Халықаралық отбасы күні адамдарды отбасылық құндылықтарды бағалауға, жақындарына қамқор болуға үндейді. Әр адам өз отбасын сыйлап, оны сақтауға күш салса, қоғам да мықты әрі бақытты болады. Сондықтан отбасының қадірін біліп, ата-анамызды құрметтеп, жақындарымызға әрдайым қолдау көрсету – біздің басты міндетіміз.
БЕЙІЛХАН Перизат,
«Ақмола облысы білім басқармасының Шортанды ауданы
бойынша білім бөліміСтепной ауылының жалпы орта
білім беретін мектебі» КММ — нің 11 «А» сынып оқушысы,
Шығармашылық жетекшісі: Серикбай Надя,
Қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің інің мұғалімі