Фото:АІ, жолдаған автор
Әлеуметтік желінің жылтырақ таспасын парақтап отырып, өзіңізді «жолы болмаған жан» сезіндіңіз бе? Экранның арғы жағынан сізге тек миллиондаған табыс тапқан жас кәсіпкерлер, ешқашан шаршамайтын аналар мен мінсіз өмір сүретін тұлғалар қарайды. Сәттілік пен мінсіздік басты құндылыққа айналған заманда біз ең маңызды нәрсені – сәтсіздікке ұшырау құқығымызды ұмытып бара жатқан сияқтымыз. Біз неге қателіктеріміз туралы айтудан қорқамыз?
«Мінсіздік» иллюзиясы: Жеңілісті жасырудың астары. Қазіргі қоғамда жетістік туралы әңгімелер шамадан тыс көп. Әлеуметтік желілерде жоғары балл алған түлектер, жарыста жеңіске жеткен спортшылар, табысты кәсіпкерлер мен танымал тұлғалар жиі көрсетіледі. Алайда сол жетістікке жету жолындағы сәтсіздіктер, қателіктер мен қиындықтар туралы көп айтыла бермейді.
Ең алдымен, көптеген адамдар сәтсіздікті әлсіздіктің немесе біліктіліктің төмендігінің белгісі деп қабылдайды. Қоғамда «әрдайым мықты болу керек», «тек қана жеңімпаз болу керек» деген қасаң түсінік қалыптасқан. Сондықтан адамдар қателіктері мен жеңілістерін жасыруға тырысады. Олар өзгелердің сынына ұшыраудан, әлеуметтік ортада беделін жоғалтып алудан немесе «лузер» (жолы болмаушы) атанудан қорқады.
Цифрлық әлемдегі «Фейк» өмір. Әлеуметтік желілер де бұл жағдайға тікелей әсер етіп отыр. Көпшілік парақшаларында өз өмірінің тек ең жақсы, сәтті сәттерін ғана көрсетеді: жетістіктерін, марапаттарын, саяхаттарын жариялайды. Ал ішкі арпалыстар, депрессия, қаржылық дағдарыстар мен сәтсіздіктер тасада қалады.
Соның салдарынан өзгелердің өмірі мінсіз көрініп, адамдар (әсіресе жастар) өздерін олармен салыстыра бастайды. Бұл психологияда «салыстыру синдромы» деп аталады және ол адамды іштей жегідей жейді. Шын мәнінде, әрбір жарқын жетістіктің артында жүздеген қателіктер, ұйқысыз түндер мен нәтижесіз талпыныстар жатады.
Сәтсіздік — табысқа апаратын баспалдақ. Белгілі тұлғалардың өміріне назар аударсақ, олардың көбі табысқа бірден жетпеген. Томас Эдисон шамды ойлап таппас бұрын мыңдаған сәтсіз тәжірибе жасаған, ал Стив Джобс өзі негізін қалаған Apple компаниясынан қуылған. Көптеген ғалымдар, спортшылар мен кәсіпкерлер бірнеше рет үлкен сәтсіздікке ұшыраған.
«Мен өмірімде қайта-қайта жеңіліске ұшырадым. Дәл соның арқасында мен жеңіске жеттім».
— Майкл Джордан, аңызға айналған баскетболшы.
Бұл мысалдар дәл сол сәтсіздіктер адамды тәжірибе жинауға, мінезді шыңдауға және алға жылжуға үйрететінін дәлелдейді. Демек, сәтсіздік – жолдың соңы емес, жетістікке апаратын баспалдақтардың бірі.
Психологтар не дейді? Психологтардың пікірінше, қателіктер мен қиындықтар туралы ашық айту адамның психологиялық жағдайына өте оң әсер етеді. Бұл өз тәжірибесін объективті түрде дұрыс бағалауға, ішкі қорқынышты азайтуға және жаңа мүмкіндіктерді көруге көмектеседі. Жарақатты ішке бүкпей, сыртқа шығару — стресстен арылудың төте жолы.
Егер қоғамда сәтсіздік туралы, одан қалай шыққанымыз туралы көбірек және ашық айтылса, адамдар қателесуден қорықпайтын еді. Қателік жасау — қалыпты жағдай екенін түсінген қоғам мүшелері өз мақсаттарына сенімдірек қадам басар еді.
Қорытындылай келе, сәтсіздік – өмірдің ең табиғи бөлігі. Ол адамның қабілетсіз екенін емес, оның ізденіп, әрекет жасап жатқанын көрсетеді. Әрекет етпеген адам ғана қателеспейді. Сондықтан сәтсіздікті ұят көріп жасырудың орнына, оны маңызды сабақ ретінде қабылдауды үйренуіміз қажет. Жетістік қаншалықты құнды болса, оған жеткізген бұралаң жолдар мен сәтсіздіктер де соншалықты маңызды өмірлік тәжірибе болып табылады. Тәжірибесімен бөлісетін, қателігін мойындай алатын қоғам ғана шынайы дами алмақ.
Кәусар АСАН,
Шымкент қаласы, Тұран ауданы,
«Joo High School мектебінің», 11 «L» — сынып білім алушысы.
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым
сайтының Жас тілшісі
Қолданылған әдебиеттер мен дереккөздер тізімі:
1.Бабаева Ю. Д. «Психология творческой одаренности» (Қателіктер мен сәтсіздіктердің шығармашылық ойлауды дамытудағы рөлі туралы зерттеулер).
2.Дуэк Кэрол. «Гибкое сознание. Новая психология успеха» (Тұлғалық өсу мен сәтсіздікке деген көзқарасты өзгерту теориясы).
3.Брене Браун. «Великие дерзания» (Әлсіздік пен қателікті мойындаудың адам психологиясына әсері туралы зерттеу).