Сурет: SnapNest03 / PxHere. CC0 1.0 Public Domain.
#ЖаңартылатынЭнергия #ЖасылЭнергетика #КүнЭнергиясы #ЖелЭнергиясы #Энергетикалық Қауіпсіздік #Қазақстан #ӘлемЖаңалықтары
Мұнай мен газға тәуелділікті азайту, энергетикалық қауіпсіздікті нығайту және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету — бүгінгі халықаралық саясаттың өзекті мәселелерінің бірі. Әлем мемлекеттері энергия өндірудің дәстүрлі үлгісін қайта қарастырып, күн мен жел энергетикасына басымдық бере бастады. Бұл өзгеріс қоршаған ортаны қорғау қажеттілігінен ғана емес, мемлекеттердің энергетикалық тәуелсіздікке деген ұмтылысынан да туындап отыр.
Энергетикалық қауіпсіздік — жаңартылатын энергияның басты қозғаушы күші
2026 жылғы 6 қарашада Халықаралық энергетика агенттігі (IEA) Renewables 2026 атты жаңартылатын энергия саласының даму болжамын жариялады. Есепте 2031 жылға дейінгі әлемдік энергетикалық нарықтың өзгерістері, күн мен жел электр станцияларының даму қарқыны және мемлекеттердің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қарастырылған.
Агенттік болжамына сәйкес, 2026-2031 жылдар аралығында әлемдегі жаңартылатын электр энергиясын өндіру қуаты шамамен 4 800 гигаватқа артады. Бұл алдыңғы алты жылдық кезеңмен салыстырғанда 57 пайызға жоғары. Алдағы өсімнің төрттен үш бөлігінен астамы күн энергетикасына тиесілі болады.
Халықаралық энергетика агенттігінің атқарушы директоры Фатих Бироль жаңартылатын энергияның дамуына қатысты маңызды пікір білдірді. Оның айтуынша:
«Previously, environmental concerns were the policy priority behind the growth of renewables, whose falling costs have made them a competitive option in many markets – but today, it’s mainly energy security that is driving renewables’ expansion as more and more countries seek to reduce their exposure to imported fuels».
Қазақша аудармасы:
«Бұрын жаңартылатын энергия көздерінің дамуына қоршаған ортаны қорғау мәселелері негізгі басымдық беретін. Бұл технологиялардың құны төмендеп, көптеген нарықта бәсекеге қабілетті энергия көзіне айналды. Алайда бүгінде жаңартылатын энергияның кеңеюіне негізінен энергетикалық қауіпсіздік мәселесі түрткі болып отыр. Себебі барған сайын көбірек мемлекет импортталатын отынға тәуелділігін азайтуға ұмтылуда».
Фатих Бирольдің бұл пікірі жаңартылатын энергияға деген халықаралық сұраныстың себептерін түсіндіреді. Энергетикалық қауіпсіздік, отын импортына тәуелділік және әлемдік нарықтағы баға тұрақсыздығы мемлекеттердің энергия көздерін әртараптандыруына ықпал етіп отыр.
Күн энергетикасы әлемдік нарықта алға шықты
IEA мәліметтері бойынша, жаңартылатын энергия қуатының өсуіне Қытай, Үндістан, АҚШ және басқа да мемлекеттер елеулі үлес қосып келеді. Қытай әлемдік өсімдегі жетекші орнын сақтағанымен, оның үлесі 2025 жылғы 60 пайыздан астам көрсеткіштен болжамды кезеңде орта есеппен 53 пайызға дейін төмендеуі мүмкін. Ал Үндістан 2031 жылға дейін жаңартылатын энергия қуатын екі еседен астам арттырып, Қытайдан кейінгі екінші ірі өсім нарығына айналады деп болжануда.
Әсіресе күн энергетикасының даму қарқыны жоғары. Күн панельдерін орнату технологияларының жетілдірілуі, өндіріс шығындарының төмендеуі және электр энергиясына сұраныстың артуы бұл саланың кеңеюіне ықпал етуде.
IEA атқарушы директоры Фатих Бирольдің мәлімдеуінше, жаңартылатын энергияның әлемдік электр энергетикасындағы үлесі қазірдің өзінде үштен біріне жеткен. Оның болжамы бойынша, алдағы бес жылда бұл көрсеткіш жартысына жақындайды.
Агенттік есебінде де осы үрдіс нақты көрсетілген: жаңартылатын энергия көздерінің әлемдік электр энергиясын өндірудегі үлесі 2025 жылғы 33 пайыздан 2031 жылы шамамен 45 пайызға дейін өсуі мүмкін. Ал күн мен жел энергетикасынан өндірілетін электр қуаты екі еседен астам артады деп күтілуде.
Жасыл энергетиканың мүмкіндіктері мен кедергілері
Күн мен жел энергетикасының дамуы экологиялық және экономикалық тұрғыдан маңызды. Бұл энергия көздері электр қуатын өндіру кезінде көмір мен газды тікелей жағуды қажет етпейді. Сондықтан олар энергетика саласындағы көмірқышқыл газы шығарындыларын азайтуға мүмкіндік береді.
Дегенмен жаңартылатын энергетикаға көшу бірқатар инфрақұрылымдық мәселені де алға шығарады. Күн сәулесі мен желдің тұрақсыздығы өндірілген электр энергиясын жинақтау және сақтау жүйелерін дамытуды талап етеді. Сонымен қатар электр желілерін жаңарту, заманауи аккумуляторлық технологияларды енгізу және жаңа электр станцияларын желіге қосу маңызды.
IEA есебінде әлем бойынша электр желілеріне қосылуды күтіп тұрған, даму кезеңі ілгерілеген жаңартылатын энергия жобаларының қуаты бір жыл ішінде 60 пайызға өсіп, 3 000 гигаватқа жеткені көрсетілген. Бұл көрсеткішке энергия сақтау жүйелері мен гибридті жобалар да кіреді. Агенттік дерегінше, аталған өсімнің негізгі бөлігі аккумуляторлық сақтау жүйелері мен біріктірілген энергетикалық жобалардың өтінімдеріне тиесілі.
Бұл жағдай жаңартылатын энергия өндірісін арттырумен қатар, оны электр желілеріне тиімді біріктіру қажеттігін көрсетеді.
Жаңартылатын энергия нарығындағы халықаралық бәсеке
Жаңартылатын энергетиканың кеңеюі мемлекеттер арасындағы технологиялық бәсекеге де әсер етіп отыр. Күн панельдерін, жел турбиналарын және энергия сақтау батареяларын өндіру халықаралық өнеркәсіптің маңызды бағыттарына айналды.
IEA есебінде күн панельдерін өндіру тізбегіндегі Қытайдың басымдығы сақталып отырғаны атап өтіледі. Сонымен қатар Үндістан күн энергетикасына қажетті негізгі компоненттерді өндіру мүмкіндігін кеңейтіп келеді. Агенттік болжамынша, 2031 жылға қарай Үндістан Қытайдан бөлек, күн панельдерін өндіру тізбегінің барлық негізгі компоненттерін өнеркәсіптік ауқымда шығара алатын мемлекетке айналуы мүмкін.
Бұл саладағы халықаралық бәсеке өндіріс көлемімен ғана шектелмейді. Технологиялардың қолжетімділігі, шикізат жеткізілімі, инвестиция және өндірістік инфрақұрылым да маңызды факторлар болып отыр.
Энергетикалық ауысудың алдағы бағыты
Халықаралық энергетика агенттігінің болжамы жаңартылатын энергия өндірісінің алдағы жылдары да өсетінін көрсетеді. Алайда бұл үдерістің қарқыны электр желілерінің мүмкіндігіне, энергия сақтау жүйелерінің дамуына және мемлекеттердің энергетикалық саясатына байланысты болады.
Агенттік мәліметінше, 2031 жылға қарай әлемнің 17 елінде күн мен желден өндірілетін электр энергиясының жалпы энергетикалық баланстағы үлесі 50 пайыздан асады деп болжануда. Мұндай өзгеріс электр жүйелерінің икемділігін арттыруды, энергия сақтау қуатын кеңейтуді және мемлекеттер арасындағы электр желілері байланысын жетілдіруді қажет етеді.
Осылайша, жаңартылатын энергияның дамуы әлемдік энергетикалық жүйенің құрылымын өзгертіп келеді. Күн мен жел энергетикасының үлесі артқан сайын, энергияны сақтау, тасымалдау және тұтынушыларға тұрақты жеткізу мәселелері де халықаралық күн тәртібінде қала береді.
Аружан МӘУЛІТ,
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
«Журналистика» факультеті «ЮНЕСКО-ның журналистика және
коммуникация кафедрасы
«Халықаралық журналистика» білім беру
бағдарламасының 1-курс студенті.
Дереккөздер:
- International Energy Agency (IEA). Energy security concerns spur faster renewables growth across a widening constellation of countries. 6 November 2026.
- International Energy Agency. Renewables 2026: Analysis and forecasts to 2031.
- International Energy Agency. Executive Summary – Renewables 2026.
- APA News. IEA chief: Energy security is now the main driver of renewable energy development. 6 November 2026.
Сурет: SnapNest03 / PxHere. CC0 1.0 Public Domain.
#ЖаңартылатынЭнергия #ЖасылЭнергетика #КүнЭнергиясы #ЖелЭнергиясы #Энергетикалы қҚауіпсіздік #Қазақстан #ӘлемЖаңалықтары