📸 Сурет: ЖИ көмегімен жасалынды (Жасанды интеллект).
Жолдаған: автор Қыдырбай Ақнұр
Қазіргі уақытта әлеуметтік желілер адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Көптеген жасөспірімдер үшін лүпіл пен жазылушы саны өзін-өзі бағалаудың басты өлшемі саналады. Бір суретке жүздеген қаралым немесе лүпіл түссе, адам өзін маңызды сезінеді. Ал қаралым аз болса, көңілі түсіп, қайғырады. Сол себепті кейбіреулер назар аудару үшін кез келген нәрсеге дайын болады. Бұл құбылыстың себебі неде және оған қалай дұрыс қарау керек?
Адам миы жағымды сезімдерді ұнатады. Біреу бізді мақтағанда немесе қолдағанда миымызда дофамин деген зат бөлінеді. Бұл зат адамға қуаныш сыйлайды. Әлеуметтік желідегі лүпіл де дәл сондай әсер береді. Сондықтан бір лүпіл алғаннан кейін тағы да алғымыз келеді. Бұл — адамның табиғи қалауы. Сонымен қатар, жасөспірім кезде адам өзін басқалармен салыстырады. Достарының өмірі әдемі және қызықты көрінсе, өзіңдікі жеткіліксіз сияқты сезіледі. Осы сезім адамды көбірек контент шығаруға, әдемі суреттер жариялауға және назар аударуға итермелейді. Көп жағдайда бұл процесс ойланбай жүреді.
Интернетте «барлығы солай істейді» деген ой әсер етеді. Егер достарыңның бәрі күн сайын жаңа пост жарияласа, сен де солай істемесең, артта қалып қойғандай сезілесің. Бұл құбылысты FOMO деп атайды, яғни бір нәрседен тыс қалудан қорқу. Әлеуметтік желілердің алгоритмдері де осы үрдісті күшейтеді. Неғұрлым көп реакция алсаң, соғұрлым сенің жазбаң көбірек адамға көрсетіледі. Осылайша адамдар кейде ойланбай әрекет жасайды: қауіпті бейнелер түсіреді, жеке ақпаратты көп жариялайды немесе шындыққа жанаспайтын оқиға шығарады. Мақсат біреу — көбірек қаралым мен лүпіл жинау. Лайк санының көп болуы адамға бір сәттік қуаныш сыйласа да, оның жағымсыз жақтары да аз емес. Біріншіден, адам көп уақытын телефонға жұмсайды. Екіншіден, үнемі басқалармен өзіңді салыстыру көңіл-күйді төмендетеді және шаршатады. Үшіншіден, қаралым жинау үшін кейде дұрыс емес немесе қауіпті шешімдер қабылданады. Ең бастысы — лайк саны адамның шынайы құндылығын көрсетпейді. Ол тек бір сәттік реакция ғана. Ертең бәрі ұмытылуы мүмкін. Ал адамның шынайы қасиеттері, білімі мен мінезі ұзақ уақытқа сақталады. Әлеуметтік желілердің өзі жаман емес. Ол арқылы достарыңмен байланысып, жаңа нәрсе үйреніп, шығармашылығыңды көрсетуге болады. Алайда оларды ақылмен пайдалану маңызды. Ол үшін бірнеше қарапайым ережені ұстануға болады:
- Лайк санын емес, өзіңе ұнайтын істі істе. Егер бір нәрсе сені шынымен қуантса, оны жаса. Басқалардың пікіріне тым тәуелді болма.
- Уақытыңды бақыла. Күн сайын телефонда қанша уақыт өткізетініңді қадағала және қажет болса, шекте.
- Өзіңді басқалармен салыстырма. Әр адамның өмірі мен мүмкіндігі әртүрлі.
- Шынайы адамдардың пікірін есіңде ұста. Отбасың мен жақын достарың сені лайк санына қарап емес, шынайы бағалайды.
- Контент шығармас бұрын ойлан: «Бұл маған және басқаларға пайдалы ма?»
Қорыта айтқанда, лайк үшін бәріне дайын болу — адамның табиғи қалауынан туындайды. Біз бәріміз де ұнауды және назар аударуды қалаймыз. Алайда нағыз танымалдылық сенің шынайы болмысыңда, қызығушылықтарыңда және айналаңдағы адамдармен жақсы қарым-қатынасыңда жатыр. Лайктар келеді де кетеді, ал өзіңді құрметтеу және шынайы достар ұзаққа созылады. Сен қалай ойлайсың? Лайк саны шынымен маңызды ма, әлде өзіңе ұнайтын іс істеу маңыздырақ па?
ҚЫДЫРБАЙ Ақнұр Бекболатқызы,
Астана қаласы, «Қайым Мұхамедханов»
атындағы №90 мектеп — гимназияның
11-сынып оқушысы