Сурет:ЖИ, жолдаған автор
-Үй жұмысы-
Қазақстан тағы да қаралы хабармен оянды. Тағы да бір жас қыздың өмірі қасіретпен аяқталды. Жақында ғана қаза тапқан 21 жастағы Нұрай Серікбайдың өлімі бүкіл елдің қабырғасын қайыстырды. Әлеуметтік желілерде ашу, өкініш, әділдікке деген талап күшейді. Алайда уақыт өте келе бұл тақырып та үнсіздікке жұтылып бара жатқандай әсер қалдырады.
Нұрайдың өлімі – бір отбасының ғана қайғысы емес. Бұл — бүгінгі қоғамдағы қыз тағдырына қатысты үлкен мәселенің көрінісі. Мұндай жағдайлар неге жиілеп кетті? Неге қыздар өз мәселесін ашық айта алмайды? Неге біз әрдайым бәрі болғаннан кейін ғана сөйлейміз?
Қазақ халқы ежелден қыз баланы ерекше қадірлеген. Қыз – болашақ ана, отбасының ұйытқысы деп есептелген. Бірақ қазіргі қоғамда бұл ұғымның мазмұны өзгеріп кеткендей. Қызды қорғаудың орнына, оған талап қою, шектеу, үндемеуге мәжбүрлеу жиі кездеседі.
Кей жағдайда қыз баланың басынан өткен қиындық оның өз кінәсіндей көрсетіледі. «Неге сол жерде жүрді?», «Неге үндемеді?» деген сұрақтар алдымен қойылады. Ал оны сол жағдайға жеткізген себептер, қоршаған ортаның жауапкершілігі екінші кезекте қалады. Осылайша, қоғамда үнсіздік қалыптасады. Ал үнсіздік – ең қауіпті нәрсе.
Кейде «шыдау керек», «уақыт бәрін емдейді» деген сөздер айтылады. Бірақ үнсіз шыдау көбіне мәселені шешпейді, керісінше тереңдете түседі. Нәтижесінде қайғылы жағдайлар орын алады.
Қыздардың көпшілігі қиын жағдайда қалса да, бұл туралы ашық айтуға қорқады. Бұл қорқыныш – жеке мінездің әлсіздігі емес, қоғам қалыптастырған ортақ үрей. Көп жағдайда қыздар айыптаудан, түсінбеушіліктен, «өзін кінәлі сезіну» сезімінен қорқады. Кейбірі отбасын ойлайды, кейбірі қоғамның қысымынан сескенеді, ал енді бірі әділдікке қол жеткізе алмайтынына сенімді болады.
Бұл – тек болжам емес, соңғы жылдардағы қайғылы оқиғалар дәлелдеп отырған ащы шындық. Нұрай Серікбайдың өлімі қоғамды елеңдеткенімен, бұл жалғыз жағдай емес. Бұған дейін де Тәуекел Ажар есімді жас қыздың қазасы ел есінде. Айзат есімді келіншектің тағдыры да қоғамда үлкен резонанс тудырды. Осындай оқиғалардың әрқайсысы – бір адамның ғана емес, үнсіз қалған талай тағдырдың көрінісі.
Аталған жағдайлардың барлығында ортақ бір нәрсе бар: қыздардың дер кезінде қорған таба алмауы, дауысының естілмеуі, мәселесінің назардан тыс қалуы. Бұл – жеке адамдардың қателігі емес, жүйелі мәселе. Қоғам қыздарды тыңдауға емес, көбіне үнсіз қалуға үйреткендей әсер қалдырады. Нұрайдың тағдыры да осы үнсіздіктің салдары болуы мүмкін деген ой көпшілікті мазалайды.
Нұрайдың өлімі қоғамды елең еткізді. Бұл жолы мәселе тек әлеуметтік желіде ғана емес, мемлекет деңгейінде де айтылды. Ұлттық құрылтайда Мемлекет басшысы осы оқиғаға тоқталып, оның қоғам үшін ауыр қасірет екенін атап өтті. Сонымен қатар, марқұмды соңынан қалдырмаған ер адамға қатысты тергеу амалдары жүріп жатқанын жеткізді.
Мемлекет басшысы өз сөзінде қызды алып қашу адам ұрлаумен тең екенін айтып, мұндай әрекеттерге мүлде төзбеу керектігін баса айтты. Бұл пікір қоғамдағы кейбір «дәстүр» деп қабылданып келген әрекеттердің заң тұрғысынан қылмыс екенін нақты көрсетеді.
Біздің ең үлкен қателігіміз – бейжайлық. Біз көбіне «бұл менің басыма келмеді» деп ойлаймыз. Ал біреудің қайғысы бәрімізге ортақ екенін кеш түсінеміз.
Тағы бір қателік – жауапкершілікті тек жеке адамға арту. Ал қоғам, орта, жүйе жауапкершіліктен тыс қалады. Қыз тағдыры жеке мәселе емес, бұл – қоғамдық мәселе.
Сонымен қатар, қолдау жүйесі әлсіз. Көп қыз қайда жүгіну керегін білмейді. Психологиялық көмек, сенім телефондары бар болғанымен, олар туралы ақпарат жеткіліксіз.
Ең алдымен, үнсіздікті бұзу керек. Қыздардың дауысы естілетін орта қалыптасуы тиіс. Бұл – тек мемлекеттің емес, әр адамның жауапкершілігі.
Отбасында балалармен ашық сөйлесу маңызды. Мектептерде психологиялық қауіпсіздікке мән берілуі керек. Қоғамда қызды кінәлау емес, қорғау мәдениеті қалыптасуы тиіс.
Нұрай Серікбайдың қазасы кезекті ақпарат ретінде есте қалмауы тиіс. Бұл – қоғамның қыз тағдырына деген көзқарасын қайта қарауға мәжбүрлейтін ауыр белгі. Егер біз бұл оқиғадан кейін де нақты қорытынды шығармай, үнсіз қалатын болсақ, онда мұндай қасіреттердің қайталануына өзіміз жол ашамыз. Қыз тағдыры – уақытша талқыланатын тақырып емес, жүйелі түрде шешуді талап ететін қоғамдық мәселе. Сол себепті үнсіз қалмау әр қыздың өмір жолының жарқын болашағы!
АБДРАХЫН Ажар Ерланқызы,
Алматы облысы, Талғар ауданы, Қызыл-қайрат ауылы,
«№19орта мектеп-гимназиясының» 11 сынып оқушысы