Сурет: ЖИ, жолдаған автор
Қазіргі қоғамда қаржылық сауаттылық әр адам үшін аса маңызды дағдыға айналды. Күн сайын адамдар ақша табады, оны жұмсайды, кейде қарыз алады немесе жинақ жасайды. Алайда көпшілік қаржыны дұрыс басқаруды білмегендіктен, түрлі қиындықтарға тап болып жатады. Сондықтан қаржылық сауаттылық тек экономистерге немесе кәсіпкерлерге ғана емес, барлық адамға қажет. Қаржылық сауатты адам өз табысын тиімді пайдаланып, болашағына сенімді қадам жасай алады.
Қаржылық сауаттылық дегеніміз – адамның өз ақшасын дұрыс жоспарлап, орынды жұмсап, жинақтап және қаржылық шешімдерді саналы түрде қабылдай білуі. Бұған кірістер мен шығыстарды есептеу, бюджет құру, банктік қызметтерді түсіну, несие мен депозиттің шарттарын білу, алаяқтықтан сақтану сияқты көптеген дағдылар жатады. Қаржылық сауаттылық адамның өмір сапасын жақсартып, экономикалық тұрақтылыққа жетуге көмектеседі.
Бүгінде жастар арасында қаржылық сауаттылық мәселесі өте өзекті болып отыр. Көптеген жасөспірімдер мен студенттер ақшаны дұрыс басқарудың маңызын түсінбейді. Олар тапқан қаражатын жоспарсыз жұмсап, қажетсіз заттарға көп ақша шығындайды. Кей жағдайда жастар несие алып, оның салдарын ойламайды. Мұндай жағдайлар қаржылық қиындықтарға алып келуі мүмкін. Сондықтан қаржылық білімді мектеп қабырғасынан бастап үйрету маңызды.
Қаржылық сауаттылықтың негізгі элементтерінің бірі – жеке бюджет құру. Бюджет адамның ай сайынғы кірісі мен шығысын бақылауға мүмкіндік береді. Егер адам табысын есептеп, шығыстарын жоспарлап отырса, артық шығын азаяды. Мысалы, күнделікті ұсақ шығындардың өзі ай соңында үлкен сомаға айналуы мүмкін. Ал жоспарлы түрде жұмсалған қаржы адамға үнем жасауға көмектеседі. Жинақталған ақша болашақта үлкен мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді.
Ақшаны үнемдеу де қаржылық сауаттылықтың маңызды бөлігі болып табылады. Кей адамдар барлық табысын бірден жұмсап қояды. Бұл күтпеген жағдай туындағанда қиындықтарға әкеледі. Сондықтан әр адам табысының белгілі бір бөлігін жинаққа қалдыруды әдетке айналдыруы керек. Жинақ адамның қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Мысалы, денсаулыққа байланысты шығындар, жұмыссыз қалу немесе басқа да күтпеген жағдайларда жинақталған қаржы үлкен көмек болады.
Қазіргі уақытта банктік қызметтерді дұрыс пайдалану да маңызды. Банктік карта, депозит, онлайн төлемдер, мобильді қосымшалар күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды. Бірақ адамдар кейде бұл қызметтердің шарттарын толық түсінбей жатады. Әсіресе несие алу кезінде пайыздық мөлшерлемеге, төлем мерзіміне назар аудару қажет. Несие – уақытша көмек болғанымен, оны дұрыс пайдаланбаса, үлкен қарызға әкелуі мүмкін. Сондықтан кез келген қаржылық шешімді ойланып қабылдау қажет.
Қаржылық сауаттылық интернеттегі алаяқтықтан сақтануға да көмектеседі. Қазіргі кезде онлайн сауда мен электронды төлемдер көбейген сайын алаяқтар да түрлі тәсілдерді қолдануда. Олар адамдардың банк картасының мәліметтерін алуға немесе жалған инвестициялық ұсыныстар арқылы ақшасын иемденуге тырысады. Қаржылық сауатты адам мұндай қауіптерді түсініп, өз мәліметтерін қорғауды біледі. Сондықтан интернеттегі қауіпсіздік ережелерін сақтау өте маңызды.
Қаржылық білім адамның болашағына да үлкен әсер етеді. Ақшаны дұрыс басқаруды үйренген адам өз мақсатына тезірек жете алады. Мысалы, үй алу, көлік сатып алу, білім алу немесе жеке кәсіп ашу үшін алдын ала жоспар жасап, қаржы жинау қажет. Қаржылық сауатты адамдар тәуекелдерді дұрыс бағалап, болашағын сенімді құра алады.
Қорытындылай келе, қаржылық сауаттылық – қазіргі заманның маңызды талаптарының бірі. Ақшаны дұрыс басқару адамның өмірін жеңілдетіп қана қоймай, оның болашағына сенім береді. Қаржылық білімді ерте жастан меңгеру арқылы адам өз табысын тиімді пайдаланып, қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізе алады. Сондықтан әрбір адам қаржылық сауаттылықты дамытуға көңіл бөліп, өз қаржысын саналы түрде басқаруды үйренуі қажет.
САҒЫНДЫҚ Зере,
Қарағанды қаласы, №59 ЖББМ 11-сынып оқушысы.
Республикалық «Farabi shakirti» журналы
мен www.farabishakirti.kz желілік басылым сайтының Жас тілшісі
Жетекшісі: Оразбаева Жанар Кенжебаевна
Қазақ тілі және әдебиет пәнінің мұғалімі